Familie herkent oma Jansje Punt op Toorops schilderij ‘Arbeidersvrouw’

Stedelijk Museum De identiteit van de Arbeidersvrouw, geportretteerd op het gelijknamige beroemde schilderij uit 1943 van de Nederlandse schilder Charley Toorop (1891-1955) is na jaren bekend. De vrouw blijkt Jansje Punt, de huishoudster van Toorop te zijn geweest.

‘Arbeidersvrouw’ van Charley Toorop uit 1943: het is Jansje Punt, Toorops huishoudster.
‘Arbeidersvrouw’ van Charley Toorop uit 1943: het is Jansje Punt, Toorops huishoudster. Foto Stedelijk Museum Amsterdam

De vrouw op het schilderij Arbeidersvrouw (1943) van de Nederlandse kunstenaar Charley Toorop heet Johanna ‘Jansje’ Punt. Zij was huishoudster in het gezin van Toorop, blijkt uit een persbericht van het Stedelijk Museum Amsterdam, dat het werk in bezit heeft. Toorop schreef over Punt in brieven, maar noemde haar nooit als het model voor haar schilderij. Daardoor bleef de identiteit van de Arbeidersvrouw jarenlang onbekend.

De familie Punt kreeg van Toorop een fotootje van het werk opgestuurd. Ze wisten niet dat het om een schilderij van anderhalf bij 1,19 meter ging, laat kleindochter Anja Offringa-Punt weten. Zij en andere kleinderen van Punt zagen het schilderij nog een keer in een artikel in het Noordhollands Dagblad. De auteur van het stuk zag de Arbeidersvrouw ten onrechte aan voor Trijntje Klomp-Zult, een vrouw die Toorop portretteerde in een eerder schilderij. Ze herkenden namen vervolgens contact op met het Stedelijk om aan te geven dat niet zij, maar hun grootmoeder op het schilderij stond.

Op Arbeidersvrouw is een droevig kijkende Punt te zien, tegen de achtergrond van het in de Tweede Wereldoorlog gebombardeerde Rotterdam. De huishoudster heeft het bombardement niet zelf meegemaakt, maar was wel persoonlijk geraakt door de oorlog. Drie van haar zoons moesten dwangarbeid verrichten in Nazi-Duitsland. Anja Offringa-Punt, een van de acht kleinkinderen van Jansje, laat weten dat alle drie de zoons na de oorlog veilig zijn teruggekeerd. Haar vader was één van hen. Hij moest volgens Offringa-Punt werken in een munitiefabriek.

Familiefoto van Johanna ‘Jansje’ Punt (1899-1983)

Foto Stedelijk Museum Amsterdam

Punt stond bekend om haar kookkunsten, aldus het Stedelijk. Ze kookte niet alleen voor Toorop en haar gezin, maar ook voor de kunstenaars die Toorop bij haar thuis in Bergen uitnodigde. Een van de artiesten die geregeld bij Toorop over de vloer kwam was Gerrit Rietveld. „Wat haar specialiteiten waren, weet ik niet. Zij was vaak bij ons thuis over de vloer, maar kookte dan niet zelf”, zegt Offringa-Punt. „We wisten dat ze werkte voor Toorop, maar ze sprak zelf niet zoveel over haar baan. Als kind ben je daar niet zo mee bezig, maar als je ouder wordt, ga je er meer over nadenken. Dan denk je: hadden wij haar maar meer gevraagd. Onze oma was zelf een stille, bescheiden vrouw.”

Toorop (1891-1955) behoort tot de Bergense School, een groep expressionistische kunstenaars die woonden en werkten in de omgeving van het dorp in Noord-Holland. Haar vader Jan Toorop en zoon Edgar Fernhout waren ook kunstenaars.

Correctie (1 mei 2019): Dit artikel is aangevuld met informatie van Anja Offringa-Punt, een kleindochter van Johanna ‘Jansje’ Punt.