De perverse prikkels van de Amerikaanse autoleningen

Achterstallige leningen Meer dan zeven miljoen Amerikanen lopen ten minste drie maanden achter met de betaling van hun autolening. En ondanks de economische groei lopen deze achterstanden steeds verder op. Is er een nieuwe financiële crisis in de maak?

Een autoleningverstrekker in Massachusetts. De totale autoschuld in de VS bedroeg eind vorig jaar 1.260 miljard dollar.
Een autoleningverstrekker in Massachusetts. De totale autoschuld in de VS bedroeg eind vorig jaar 1.260 miljard dollar. Foto Marcus Stern/Reuters

Toen hij in 2015 een vaste aanstelling kreeg als politieagent, vond de toen 25-jarige Joe – die niet met zijn achternaam in de krant wil, want zo trots is hij niet op de hierna volgende geschiedenis – het tijd om ook een andere droom te verwezenlijken: een fatsoenlijke auto.

Vanaf zijn achttiende reed hij in afdankertjes van zijn oudere broer over de wegen rond Bowie, een kleine stad in Maryland. Hij had hier genoeg van. Joe’s uitbundige tatoeages, felgekleurde honkbalpetjes en oversized kleding reflecteren zijn eigen idee van ‘een fatsoenlijke auto’: een Chevrolet Suburban uit 2010, met getinte ramen en fancy sterwielen. Vanuit zijn aftandse Toyota had hij die auto bij de dealer zien staan.

De vijf jaar oude suv, met bijna 100.000 kilometer op de teller, kostte nog altijd ruim 30.000 dollar (27.000 euro) en dat was niet de enige reden dat Joe twijfelde of hij de auto kon kopen. „Ik kon maar 2.000 dollar aanbetalen en mijn kredietgeschiedenis was slecht.” Joe, die nog altijd thuis woont, had in zijn korte leven al aardig wat schulden opgebouwd, vooral via zijn creditcard. „Maar ze bleken toch iets te kunnen regelen.”

Kredietwaardigheid

Met ‘ze’ bedoelt Joe de lokale Chevrolet-dealer en Santander Consumer USA, een grote partij in autoleningen. Deze markt wordt gedomineerd door traditionele banken, kredietunies, financieringsmaatschappijen van autofabrikanten (zoals GM Financial) en specialisten in particuliere leningen – zoals Santander Consumer.

Vooral die laatste groep staat erom bekend niet erg nauw te kijken naar de kredietwaardigheid van cliënten. Volgens Moody’s trok Santander in 2017 slechts van 8 procent van zijn klanten het inkomen na, voor hun een lening te verstrekken. Die leningen werden vervolgens verpakt in derivaten ter waarde van 1 miljard dollar.

Joe kreeg een zesjarige lening aangeboden, twee jaar langer dan gebruikelijk, tegen 25 procent rente per jaar. Bovendien moest hij voor 2.500 dollar een onderhoudscontract aangaan, en ervoor tekenen dat hij de auto niet binnen zes jaar zou teruggeven, tenzij die buiten zijn schuld niet meer te repareren zou zijn.

Dit alles betekende dat Joe tot 2021 zo’n 800 dollar per maand zou moeten betalen, plus verzekeringspremies. „Het was wat veel, maar ik kon het betalen, dacht ik”, zegt hij nu. „En ik dacht ook: wat een buitenkansje met mijn kredietgeschiedenis. Dit kan ik niet laten lopen.”

Inmiddels staat de Suburban de meeste dagen stil op het erf van Joe’s ouderlijk huis. Hij kan de benzine niet meer betalen – de suv rijdt 1 op 9 op de snelweg en 1 op 6 in de stad. Joe verloor na een incident tijdens een arrestatie zijn baan bij de politie. Zelfs met twee voltijdsbanen als beveiligingsbeambte verdient hij nu minder dan bij de politie. Naar zijn werk rijdt hij nu in de veel zuiniger Honda Accord van zijn gepensioneerde vader.

Inmiddels loopt Joe vijf maanden achter met de betalingen voor de Suburban. Aflossen met zijn creditcard bleek niet vol te houden en bracht hem nog dieper in de financiële problemen. „Het ging mis toen ik mijn baan verloor”, zegt hij nu. „Maar ik realiseer me nu dat ik sowieso nooit zo veel geld had moeten lenen voor een auto.”

Zeven miljoen schuldenaren

Het verhaal van Joe is niet uniek. Volgens de centrale bank van de Verenigde Staten liepen ruim 7 miljoen Amerikanen eind 2018 drie maanden of meer achter met betaling van hun autolening. Dat zijn er bijna een miljoen meer dan in 2009, het dal van de laatste recessie. Alleen al vorig jaar sloten Amerikanen autoleningen af voor 584 miljard dollar. De uitstaande ‘autoschuld’ was eind vorig jaar 1.260 miljard dollar.

Het zijn vooral subprime leners, zoals Joe, die voor problemen zorgen. Meer dan 8 procent van deze leners met een lage kredietscore lopen ten minste drie maanden achter. Over de hele linie kampt 4,5 procent van de mensen met een lening met achterstallige betalingen.

Mark Williams, hoogleraar finance aan Boston University, noemt de trends op de markt voor autoleningen „zorgwekkend”, omdat ze verbonden zijn met andere categorieën schulden: studieleningen, creditcards en uiteindelijk hypotheken. „Als je geld opgaat aan de drie kleinere categorieën, houd je niet genoeg over voor de belangrijkste categorie: de hypotheek, het eigen huis”, zegt Williams. „Terwijl dat nog altijd de manier is om in dit land vermogen op te bouwen.”

Extra zorgwekkend noemt hij het dat de achterstanden toenemen in tijden van economische groei. „Ooit raken we weer in recessie en dan zal het aantal mensen dat niet kan terugbetalen alleen maar toenemen.”

Er zijn veel slechteriken in dit verhaal, zegt Williams. „Als eerste denk ik aan de autofabrikanten, die met agressieve marketingtechnieken en verkoopprikkels hun stagnerende verkopen op peil proberen te houden.”

Ook wijst hij op de gebrekkige ethiek van de verstrekkers van de autoleningen: „Ze weten dat 30 tot 50 procent van hun klanten hun leningen niet terug zal kunnen betalen en dat hun persoonlijke problemen daarna gigantisch zijn. Maar dat weerhoudt hen niet.”

Ook de overheid gaat niet vrijuit, volgens Williams. „Er zou veel meer financiële voorlichting moeten zijn. En we hebben striktere regulering nodig, die kredietverstrekkers dwingt tot openheid over kosten, toeslagen en clausules over onderhoud of teruggave van de auto.”

Williams acht de zorgwekkende ontwikkeling in autoleningen nog geen directe aanleiding voor een brede economische crisis. „Maar we hebben het wel over miljoenen persoonlijke crises.”

De prikkels om geld te blijven lenen aan mensen zoals Joe voor de aanschaf van een kekke suv blijven onveranderd groot. „Een staatsobligatie levert dezer dagen zo’n 2,4 procent jaarrente op”, zegt Williams. „Vergelijk dat met de 25 procent op een subprime autolening, die je ook nog eens kunt verkopen aan financiële partijen die ze verpakken in derivaten. Zelfs als de klant niet kan betalen, is dit een winstgevende propositie.”