Hoe bananen de Poolse media overheersen

Censuur Polen protesteren met bananen nadat een museum beelden verwijderde van een vrouw die sensueel een banaan eet.

Natalia LL Consumer Art

De vuilnisbakken in Warschau puilden uit van de bananenschillen nadat zo’n duizend demonstranten maandag naar het Nationaal Museum waren getrokken uit protest tegen het censureren van enkele kunstwerken. Aanleiding voor het protest was de verwijdering, afgelopen vrijdag, van afbeeldingen van de avant-gardistische Poolse kunstenaar Natalia Lach-Lachowicz (artiestennaam Natalia LL) uit 1974, waarop een naakte vrouw sensueel een banaan eet. Het museum vond de beelden „aanstootgevend”.

Sindsdien poseren kunstenaars, oppositiepolitici en andere Polen op sociale media met bananen in hun mond, hun haar of zelfs hun oren. Met de hashtag #bananaselfie maken ze ludiek bezwaar tegen de censuur. Maandag ging het protest offline op de trappen van het museum.

Museumdirecteur Jerzy Miziolek, vorig jaar door de regering aangesteld, suggereerde tegenover Poolse media dat de beslissing was opgelegd door de minister van Cultuur na klachten van bezoekers. Miziolek zei zelf ook te vinden dat „bepaalde onderwerpen die met gender te maken hebben” niet expliciet getoond moeten worden. Ook zei hij geen werken te willen tonen „die gevoelige jonge mensen kunnen irriteren”.

Het bananenprotest van de bekende Poolse actrice Magdalena Cielecka. Tekst loopt door onder foto:

De verbanning van de kunstwerken en het protest ertegen passen in de Poolse ‘cultuuroorlog’ die woedt tussen de conservatieve regering en het artistieke establishment in Warschau en andere steden. Sinds de partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS) in 2015 aan de macht kwam, werd onder andere de directeur van het historisch museum al ontslagen omdat de collectie zich te weinig concentreerde op Poolse heldendaden in de Tweede Wereldoorlog. Een ander museum werd om vergelijkbare reden gekort in de subsidie. Een theaterfestival liep al toegezegde subsidie mis na toneelstukken over de katholieke kerk.

Kritiek op voedseltekort

Kunstenaar Natalia LL maakte de video’s met bananen etende vrouwen in de jaren 70 als kritiek op de voedseltekorten in communistisch Polen. De door het Nationaal Museum verwijderde beelden waren afkomstig uit een van die video’s, Consumer Art. Ook een video van een andere vrouwelijke kunstenaar, Katarzyna Kozyra, waarin een vrouw twee als hond verklede mannen uitlaat, werd door het museum weggehaald.

Na de protesten zijn de beelden dinsdag weer teruggehangen, zo blijkt tijdens een bezoekje aan het museum in Warschau. Al is dat maar voor eventjes. In een schriftelijke verklaring schrijft directeur Miziolek maandag dat de werken plaats moeten maken voor andere kunst uit de museumcollectie. Volgens een medewerker gaat de hele tentoonstelling volgende week op de schop en gaat „minder controversieel” werk de vleugel over de 20ste en 21ste eeuw domineren. Miziolek was dinsdag niet beschikbaar voor commentaar.

Poolse vrouwen maken ‘bananenselfies’ voor het Nationaal Museum uit protest tegen de verwijdering van een kunstvideo uit de collectie.

Foto Janek Skarzynski/AFP

En van schrijver en regisseur Andrzej Saramonowicz:

Update 30 april (16.20 uur): Dit bericht is aangevuld met de informatie dat de werken tijdelijk zijn teruggehangen, maar komende week definitief naar het depot zullen gaan.