Deze yezidivrouwen uit Irak werden gered uit IS-gebied in Syrië. Ze wachten in het noordoosten van het land op bussen om naar Sinjar te worden gebracht, de provincie in Irak waar veel yezidi's wonen. Foto Delil Souleiman/AFP

‘Alle yezidi’s moeten zonder uitzondering erkend worden als asielzoekers’

‘Absurd’, noemt Murad Ismail van de organisatie Yazda de beslissing van het Nederlandse IND om yezidi’s terug te sturen naar de kampen in Noord-Irak. ‘Als je slachtoffers van een genocide wegstuurt, moet je je afvragen wat je eigen morele positie is.’

Het nieuws dat de Nederlandse immigratiedienst IND Iraakse yezidi’s terugstuurt naar Irak is in die kringen met ongeloof onthaald. De yezidi’s zijn tenslotte het grootste slachtoffer van Islamitische Staat, dat in 2014 duizenden yezidi-mannen heeft vermoord, en hun vrouwen en dochters tot seksslaven heeft gemaakt die op veilingen werden verkocht aan de hoogste bieder.

Lees meer over de ophef rond de uitzettingen van yezidi's

„Het is ongelukkig en absurd”, zegt Murad Ismail, medeoprichter en directeur van de yezidische burgerrechtenorganisatie Yazda. „De yezidi’s zijn het slachtoffer van een genocide. Alle yezidi’s moeten zonder uitzondering erkend worden als asielzoekers. Wij worden immers letterlijk vervolgd om wat wij zijn, en dat gaat door. Ook nu Islamitische Staat militair is verslagen.”

In wat voor situatie komen yezidi’s die teruggestuurd worden terecht?

„Een yezidi die terugkeert naar zo’n kamp gaat niet de dood tegemoet. Je kunt in die kampen overleven maar je kunt er niet leven. Het is erg teleurstellend dat dit van Nederland komt. Nederland heeft niet bijzonder veel gedaan voor de yezidi’s als je het vergelijkt met Duitsland, Australië, Groot-Brittannië of de Verenigde Staten. Zorg dragen voor een klein aantal mensen dat aan een genocide is ontsnapt, dat zou toch niet zo’n probleem moeten zijn? Als je slachtoffers van een genocide wegstuurt, moet je je afvragen wat je eigen morele positie is.”

Men hoort weleens: IS is verslagen dus de yezidi’s kunnen nu toch gewoon terugkeren? Waarom is dat niet het geval?

„We moeten in de eerste plaats kijken naar de reden waarom de yezidi’s in die kampen zitten. Dat is omdat het nog altijd niet mogelijk is voor hen om terug te keren naar hun voornaamste woongebied in Sinjar. Het is een betwist gebied dat wordt geclaimd door de Iraakse regering in Bagdad en door de Koerdische autonome regio. Momenteel zwaaien verschillende milities er de scepter. Er is geen heropbouw, geen infrastructuur, geen administratie, en geen veiligheid. De basisbehoeften om daar een nieuw leven op te bouwen zijn niet vervuld.

„En hoeveel mensen zijn er sinds 2014 veroordeeld voor de misdaden tegen de yezidi’s? Ik geloof dat er in Mosul één veroordeling is geweest. Als je slachtoffer wordt van een genocide, wil je antwoorden. Wie heeft het gedaan en waarom en waar zijn zij nu? Waar blijft de gerechtigheid voor ons? En wie beschermt ons in de toekomst? Er is zelfs geen politie in Sinjar.”

De yezidi’s zijn Koerden, is een ander argument waarom zij veilig zouden zijn in Noord-Irak.

„Wij appreciëren de hulp die wij hebben gekregen van de Koerden, vooral in de regio Dohuk. Wij delen veel met ze: taal, muziek, cultuur. Maar wij zijn geen Koerden, we hebben een geheel andere religie. Ook in Koerdisch gebied is yezidi-gebied sterk teruggelopen. Als assimilatie in Koerdistan betekent dat wij ons eigen geloof moeten opgeven, dan is dat niet welkom.”

Er is de laatste week veel te doen geweest over het al dan niet terugnemen van kinderen die geboren zijn uit verkrachting van yezidi-vrouwen door IS. Wat is daar precies gebeurd?

„Toen de hoge raad van de yezidi’s vorige week met een decreet kwam dat ‘alle overlevenden van IS’ opnieuw verwelkomd moeten worden in het geloof, hebben ik en anderen dit geïnterpreteerd als een stellingname over de vrouwen die kinderen hebben van IS-mannen. Ik geloof nog altijd dat dit het geval was.

„Maar ik denk dat de raad de reactie heeft onderschat van de ultra-orthodoxe yezidi’s. Dit toont eens te meer aan hoe verdeeld de yezidi-gemeenschap is over sommige zaken. Een deel van de yezidi’s wil de moderniteit omarmen, een ander deel verzet zich tegen elke hervorming.

“Ik begrijp die reactie ook wel. Het is heel moeilijk om te aanvaarden dat die kinderen yezidi’s zouden worden als je weet dat hun vaders bij IS zaten, en wat IS ons heeft aangedaan. Maar het zijn kinderen en dus zijn zij onschuldig. Daarom vind ik persoonlijk dat zij moeten kunnen terugkeren. Je kunt zeggen: dit zijn IS-kinderen. Of je kan zeggen: het zijn kinderen van God, en zij verdienen een kans op een gelukkig leven.”

Over hoeveel mensen gaat het en waar bevinden zij zich?

„Precies weten wij het niet. Het kunnen er tientallen zijn of honderden. Het gaat om vrouwen en kinderen die zich nu in de kampen in Noordoost-Syrië bevinden waar zij onder de invloed staan van de IS-families. Dus wij moeten ons ook telkens de vraag stellen: is zo’n kind geradicaliseerd? Want we hebben allemaal de video’s gezien van gehersenspoelde yezidi-kinderen die zich hebben opgeblazen in naam van IS.

„Overigens willen zeker ook niet alle yezidi-vrouwen terugkeren met hun kinderen. Ik sprak een vrouw die haar kind had achtergelaten. Zij zei: ‘Ik wil met IS niets te maken hebben. Ik wil gewoon terug naar mijn familie en een nieuw leven opbouwen’.”

Lees ook: de yezidi’s zijn hun familie en cultuur kwijt

U heeft eerder gezegd dat u geen toekomst ziet voor vrouwen die hun kinderen willen houden in Irak zelf, of de kinderen zelf, ook al mogen zij terugkeren in het geloof?

„Nee, dat zie ik niet echt gebeuren. Onderschat niet van hoever wij zijn gekomen. Wat de yezidi’s sinds 2014 hebben gedaan door de vrouwen die aan IS zijn ontsnapt opnieuw welkom te heten in de gemeenschap was echt een heel grote stap. Die vrouwen zijn verkracht, wat op zich een geweldig taboe is. En je ziet dat die meisjes nu trouwen en een normaal leven leiden. Maar stel dat je een kind hebt, en het is ook nog eens van IS. Wie gaat er dan nog met jou willen trouwen? Dus ik begrijp heel goed dat sommige vrouwen die kinderen hebben achtergelaten bij hun IS-families.

„Waar we nu met andere organisaties over praten, is het oprichten van een instelling waar die vrouwen en kinderen worden opgevangen in afwachting van hervestiging in Europa of elders. En waar ze gescreend worden. Want het laatste wat wij willen is mensen terughalen die onherroepelijk geradicaliseerd zijn door IS.”