Na jaren komt de ergernis over PVV-senator Peter van Dijk tot ontploffing

PVV in Zeeland Vanaf dag één is Peter van Dijk de man van Geert Wilders in Zeeland. De ex-buschauffeur behoort in 2011 tot de eerste provinciale PVV-lijsttrekkers. Achter de schermen zien partijgenoten een Van Dijk die financiële slimmigheden bedenkt en familieleden in dienst neemt.

Illustratie Gijs Kast

Peter van Dijk vertelt graag dat hij vroeger bij de marine heeft gezeten. In zijn huis, zo vertrouwt hij een fractiemedewerker eens toe in een gesprek dat werd opgenomen, staan in elke kamer „bajonetten en sabels”. Mocht hij een ongenode gast aantreffen, zegt de PVV-senator, dan twijfelt hij niet die te gebruiken. Hij is ervoor getraind.

„Je hoeft hem niet gelijk door de borst te jassen”, is zijn advies. „Maar dat je hem zó blesseert in de schouder dat-ie gewoon niks meer kan, of in ieder geval niets meer wil behalve plaatsnemen in een ambulance.” Consequenties vreest hij niet. „Als ze je gaan ondervragen, moet je zeggen: ik weet er niets meer van.” Wie het slim speelt, weet Van Dijk, wordt niet gepakt.

Vanaf dag één is Peter van Dijk de man van Geert Wilders in Zeeland. In 2011 behoort hij tot de eerste PVV-lijsttrekkers als de partij de sprong waagt naar de provinciepolitiek. Ook is hij lid van de Eerste Kamer. Een ex-buschauffeur die het CDA verliet voor de PVV, zich graag voordoet als selfmade, en zeer loyaal is aan zijn partijleider.

Achter de schermen zien partijgenoten een andere Peter van Dijk. Die bedenkt listige financiële constructies, neemt gezinsleden in dienst op kosten van de provincie en financierde de PVV-verkiezingscampagne voor de Provinciale Staten van 2015 met gemeenschapsgeld dat daarvoor niet gebruikt mocht worden.

Uit gesprekken met betrokkenen, interne documenten en audio-opnames die NRC onderzocht, blijkt dat er al jaren onrust is in de Zeeuwse PVV. Kritische partijgenoten voelden zich door Van Dijk geïntimideerd. De laatste ruzie liep zo hoog op dat een Statenlid aangifte deed tegen Van Dijk vanwege bedreiging. Ondanks meerdere meldingen greep de partijtop nooit in.

Luister ook naar de aflevering van dagelijkse podcast Vandaag over PVV-senator Van Dijk met daarin delen van de audio-opnames.

De familie

Als Peter van Dijk in het voorjaar van 2017 aankondigt dat zijn vrouw Liesbeth extra werk voor de fractie gaat doen, zijn Zeeuwse PVV’ers verbaasd. Alweer een familielid dat voor de partij aan het werk gaat?

Lees ook: PVV-senator Van Dijk sjoemelde met subsidies

Een jaar na zijn aantreden in de provincie was Van Dijk al in het nieuws gekomen omdat hij zijn stiefdochter, de dochter van Liesbeth, had ingehuurd. Een Statenlid stapt boos op, de stiefdochter vertrekt het jaar erna alsnog. Met haar klussen heeft ze volgens bankafschriften ruim 21.000 euro verdiend. Geert Wilders weet ervan, maar laat Van Dijk begaan. Vincent Bosch, PVV-Statenlid: „We zeiden: ‘Kijk nou wat er toen gebeurde, denk aan al die ophef.’ Maar Peter zei: ‘Dat zien we dan wel’.”

Bovendien ís er net een nieuwe fractiemedewerker aangesteld, Marina Eckhardt. Zij is al een jaar ingevallen als vrijwilliger sinds de vorige fractiemedewerker ziek thuis zit. Opgelucht is ze als ze in maart 2017 voor het eerst regulier betaald wordt: 800 euro voor 16 uur per week.

Maar nog geen drie maanden later valt een brief van een advocatenbureau op de mat: de PVV heeft geconcludeerd dat „het vertrouwen in een vruchtbare samenwerking volledig is ontvallen”. Ze kan direct vertrekken. Liesbeth neemt haar taken over. Eckhardt vecht haar ontslag aan en de Zeeuwse PVV is zeker 6.800 euro kwijt aan een transitievergoeding en de advocaatkosten.

Anders dan veel andere provincies heeft Zeeland geen officiële richtlijn die fracties verbiedt bloed- en aanverwanten in dienst te nemen. Maar opmerkelijk is het wel, zegt hoogleraar staatsrecht Douwe Jan Elzinga: „Dit is een vorm van belangenverstrengeling, ook als het niet verboden is.”

Als fractiegenoten vragen stellen over de aanstelling van zijn vrouw, stelt Van Dijk hen gerust, blijkt uit een opname. Zij gaat hem alleen helpen, zegt Van Dijk, met het opzetten van fracties voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2018: „Die zorg bij iedereen kan ik wegnemen, ze gaat zich niet met provinciale dingen bemoeien.”

Maar dat is precies het probleem: Liesbeth wordt namelijk wel betaald met geld van de provincie. Kort nadat Liesbeth een contract heeft gekregen laat Van Dijk bovendien vallen dat hij de vergoeding voor haar functie wil verhogen. „Wat hij dan doet”, zegt oud-Statenlid en toenmalig penningmeester Roland de Wit, „is doorduwen, drukken, zaniken, elke dag bellen, wéér voor meer geld voor zijn vrouw.” Opgeteld verdient Liesbeth meer dan 20.000 euro met haar werkzaamheden, blijkt uit de interne salarisadministratie. Verschillende fractiegenoten zeggen niet precies te weten wat ze daarvoor heeft gedaan.

Het valt hun ook op dat Peter en Liesbeth samen uit de auto stappen voor hun fractievergaderingen in Middelburg. Op zichzelf niet gek, maar wel dat ze die gezamenlijke reizen vervolgens allebei afzonderlijk declareren, zoals te lezen is in afschriften. Zo laten ze zich voor een enkele reis dubbel vergoeden, inclusief tol als ze de Westerscheldetunnel nemen. „Daar ging dus ook gemeenschapsgeld naartoe”, zegt De Wit. „Geen kapitalen, maar moet dat nu allemaal zo uitgeknepen worden? Het leidde tot irritatie in de fractie.”

Die wordt er niet minder op als Van Dijk voor de gemeenteraadsverkiezingen van 2018, waarbij de PVV voor het eerst meedoet in Zeeland, opnieuw zijn stiefdochter naar voren wil schuiven. Ze moet alleen nog op tijd verhuizen, dan kan ze in Terneuzen lijsttrekker worden. Dat zou Van Dijk goed uitkomen, legt hij uit in een van de vastgelegde gesprekken. „Dan heb ik er geen omkijken meer naar, want die kan daar alles regelen.”

Zijn opzetje slaagt niet: de PVV kiest voor supermarktmanager Patrick van der Hoeff als fractieleider in Terneuzen. Een succes: hij haalt vier zetels binnen. Maar als hij zich een jaar later meldt voor de Provinciale Statenverkiezingen, zet Van Dijk hem tot zijn verbazing niet op de lijst.

De fraude

„Creatief boekhouden”, noemt Peter van Dijk het zelf. En het gebeurt al heel lang, vertelt hij in 2017 aan collega’s. In alle Statenfracties? vraagt een aanwezige. „Nee, nee, nee”, zegt Van Dijk in het opgenomen gesprek. „Wat de PVV betreft.”

De provinciale PVV-leider praat op de opname over de Provinciale Statenverkiezingen van 2015, waarbij de PVV vier zetels haalde. In een grote Amerikaanse schoolbus, volgepropt met stickers, flyers en speciaal gedrukte 100-guldenbiljetten, hadden PVV-kandidaten rondgetoerd. De partij liet ook een advertentie drukken in de lokale krant en een dia met PVV-reclame draaien in een bioscoop.

„Officieel was er geen geld, er waren gewoon geen middelen. Nul. En we hebben toch een aantal leuke dingen gedaan”, vertelt Van Dijk aan zijn collega’s. Die weten dat de PVV als partij met maar één lid (Wilders) nauwelijks subsidie krijgt. Geld voor campagnes is er niet. Hoe heeft Van Dijk alles dan betaald? Die wil dat best vertellen, zegt hij, „alleen dat mag natuurlijk nooit van zijn leven buiten welke kamerdeur dan ook komen”.

De enige subsidie die de Zeeuwse PVV krijgt, zo’n 32.000 euro, is bedoeld voor fractieondersteuning: het inhuren van een medewerker, zakelijke lunches, printerinkt, een bloemetje voor een medewerker die in het ziekenhuis ligt, Zeeuwse bolussen als Geert Wilders op bezoek komt.

De subsidie mag expliciet niet worden ingezet voor „uitgaven die samenhangen met verkiezingen”, zo blijkt uit een verordening van de provincie Zeeland die in 2013 voor het laatst werd vastgesteld.

Toch is dat precies wat Van Dijk deed. „We hadden meer dan genoeg geld in de provinciale pot”, zegt hij op de opname. Voor een vrijwilliger werd daarom maandenlang een vergoeding aangevraagd vanuit de provincie. Dat gebeurde volgens bankafschriften zeker acht maanden à 150 euro per keer. Soms iets meer, soms iets minder.

Uiteindelijk werd er zeker 1.150 euro vrijgemaakt. Die vrijwilliger, vertelt Van Dijk, „heeft dat geld gewoon iedere keer in een envelop aan me gegeven. En daar hebben we al die dingen van betaald. Nou, is dat creatief of is dat niet creatief?”

De Wit, de oud-penningmeester, kent het verhaal, al zat hij zelf nog niet bij de PVV toen het gebeurde. „Niet netjes”, zegt hij, maar voor hem niet verbazingwekkend. De Wit zegt dat Van Dijk wel vaker loog tegen de provinciale ambtenaar die de financiële boeken controleerde.

Bijvoorbeeld als die vragen stelt over de reiskosten die Van Dijk declareert nadat hij, vlak voor de raadsverkiezingen van 2018, met Geert Wilders op pad was. Van Dijk wijst hem per e-mail terecht: „een werkbezoek” was het, „op zich toeval dat het zo dicht bij de verkiezingen was”.

Ook in 2012 greep Wilders niet in bij de Zeeuwse fractie: Een leider die geen leiding geeft

Het verzet

„!Urgent” begint de oproep die Vincent Bosch begin deze maand appt aan een PVV-Tweede Kamerlid. De Zeeuwse PVV’ers willen een gesprek met Geert Wilders over Peter van Dijk, „op een zo kort mogelijke termijn”. Ze hebben genoeg van de ruzies en het gedoe met declaraties. Het zijn niet de minsten die zich beklagen. Bosch is fractievoorzitter voor de PVV in Tholen en geldt als een talent in de partij. Als Wilders bij tv-programma Goedemorgen Nederland een gast mag uitnodigen, kiest hij voor de jonge twintiger Bosch, omdat hij een „jonge generatie PVV’ers” wil tonen. Ook Patrick van der Hoeff, de supermarktmanager, is een belofte. Zijn score in Terneuzen bij de raadsverkiezingen behoort tot de beste resultaten voor de partij.

Het is niet de eerste keer dat Zeeuwse PVV’ers aan de bel trekken. In 2011, toen de kwestie rond Van Dijks stiefdochter speelde, stuurde Wilders de PVV-Europarlementariër Lucas Hartong naar Zeeland om het conflict op te lossen. Die ging langs, maar keerde uiteindelijk zonder in te grijpen terug naar Brussel.

Een paar keer delen ze daarna nog hun zorgen met Den Haag, vertellen meerdere bronnen. Tweede Kamerleden Gabriëlle Popken, Vicky Maeijer en Léon de Jong zijn (deels) op de hoogte van het conflict, net als Europarlementariër Olaf Stuger. Niemand grijpt in. Ook de provincie zegt niets te kunnen doen met de meldingen die PVV’ers doen bij commissaris van de koning Han Polman (D66).

Dan lossen we het zelf maar op, denken de PVV’ers in Zeeland. Te beginnen met het contract van Van Dijks vrouw. Bosch vraagt in februari aan de griffie of Zeeland het Statenleden kan verbieden familieleden in dienst te nemen bij hun fracties, naar het voorbeeld van andere provincies. „Toen Peter dat verzoek ontdekte, wist hij meteen dat het van mij kwam”, zegt Bosch.

De fractievergadering die volgt, loopt zo uit de hand dat Bosch na afloop aangifte doet. Van Dijk, zegt hij, heeft hem met de dood bedreigd. „Hij greep die vergadering aan om mij te laten zien: ik ben hier de baas.

Het gesprek met Wilders komt er, vorige week woensdag, dan toch, nadat de fractie een ‘manifest van wantrouwen’ heeft gepubliceerd en publiekelijk afstand neemt van Van Dijk. De provincie is inmiddels een onderzoek begonnen naar mogelijk misbruik van fractiegelden.

Alleen als er strafbare feiten aan het licht komen, wil Wilders afstand nemen van zijn eerste man in Zeeland. Het is een geschiedenis met alleen maar verliezers, zucht oud-penningmeester Roland de Wit. „Ik schaam me enorm dat ik er onderdeel van ben. Dit is weer PVV van de bovenste plank. Zó slecht voor het imago van onze partij.”

Tekening Kamagurka

Reacties: onderzoek@nrc.nl