Een ballonnetje lachgas is de nieuwe Koningsdagtraditie

Korte roes Gemeenten worstelen met het grootschalige gebruik van lachgas. Verbieden is lastig. „Het is aan de landelijke politiek om dit te reguleren.”

Lachgas op Koningsdag in Amsterdam
Lachgas op Koningsdag in Amsterdam Foto: Rob van Dullemen

Na de vorige 8-oktoberfeesten was voor Iris Zeijlemaker de maat vol. Tijdens de viering van het Alkmaars Ontzet zag het CDA-raadslid ze weer overal in de binnenstad: jongeren die lachgas inhaleerden uit een ballon. „En de volgende ochtend lag de grond bezaaid met die patronen”, vertelt ze, doelend op de zilverkleurige gascilindertjes die al jaren de Nederlandse straten en parken vervuilen.

Zeijlemakers fractie stelde er vragen over aan het college en die paste de regels voor evenementen aan. Hierdoor mag lachgas (distikstofmonoxide, N2O) deze Koningsdag niet langer op straat verkocht worden. Vrijmarkt of niet.

Een nieuwe Koningsdagtraditie

En dat terwijl het roesmiddel dit decennium in veel steden uitgroeide tot net zo’n typisch Nederlandse Koningsdagtraditie als koekhappen of spijkerpoepen.

Wie het slim aanpakt, kan er flink aan verdienen. Een ballonetje wordt verkocht voor twee of drie euro, terwijl een patroon voor een paar dubbeltjes kan worden ingekocht bij de groothandel. Ook zijn er cilinders te koop met meerdere kilo’s gas. Die kosten een paar tientjes en er kunnen honderden ballonnen uit worden getapt.

Een flinke haal lachgas brengt de consument in een korte gelukzalige roes door het zuurstofgebrek in de hersenen. Soms gaat hij even ‘out’: het middel wordt ook wel gebruikt voor lichte narcoses. Maar het is geen geneesmiddel, staat niet op de opiumlijst en valt ‘gewoon’ onder de warenwet. Er is een sector van bezorgdiensten ontstaan rond lachgas. Even bellen of appen en een koerier komt een nieuwe doos patronen brengen.

Hoewel gebruik en handel niet verboden kunnen worden, doen veel gemeenten dit wel tijdens evenementen. In de Alkmaarse ‘Uitvoeringsregels Evenementen 2019’ staat het zo omschreven: „Het gebruik van lachgas kan door andere bezoekers als aanstootgevend worden ervaren. In een menigte kan het aanleiding zijn voor valpartijen, botsingen en irritaties.” Vanwege deze grond is het rond de koningsfeesten verboden.

Zeijlemaker: „De gemeente verbiedt het met een beroep op de openbare orde, maar ons gaat het vooral om de veiligheid en gezondheid van de jeugd.” Want niet alleen geven rondslingerende patronen troep: met de stijgende populariteit, groeien ook de zorgen over de mogelijke schadelijke gezondheidseffecten van lachgas – vooral bij intensief gebruik.

Lees ook: De tintelende lichtheid van een lachgascapsule

Van de wereld

Lachgas is niet verslavend. Maar wie veel achter elkaar neemt, kan even van de wereld raken. Daarom is het verstandig om te zitten op het moment dat het gas inslaat. Wie dat niet doet, kán omvallen en lelijk terechtkomen.

Ook melden zich op de eerste hulp soms jongeren met brandwonden. De patronen worden vaak geopend met een slagroomkidde, zoals die in professionele keukens gebruikt worden. Deze spuitbussen worden ook van buiten heel koud als het gas erin stroomt. De jongeren met brandwonden hielden de ijskoude kidde tussen hun benen geklemd, maar hadden niet door dat deze in hun huid brandde, omdat ze even van de wereld waren.

Volgens raadslid Zeijlemaker is het middel dan ook niet zo onschuldig. Ze werkt als verpleegkundige en ziet in het ziekenhuis „alle narigheid binnenkomen” van wat mis kan gaan op een uitgaansavond. Door het met Koningsdag en straks tijdens Alkmaars Ontzet uit het straatbeeld te houden, „geven we jongeren in ieder geval niet langer de indruk dat lachgas normaal is”, stelt zij. „Maar uiteindelijk is het aan de landelijke politiek om dit te reguleren.”

Festival

In de Alkmaarse binnenstad is het publiek deze middag wat ouder. De jeugd is massaal naar de rand van de stad getrokken voor een groot festival van radiozender Slam. Bij de ingang wordt gefouilleerd en tassen worden uitgeplozen. Er komt geen flesje water of zakje boterhammen naar binnen – laat staan lachgas. Wel worden op grote schaal drank en sigaretten verkocht en – aan de grote pupillen van enkele bezoekers te zien – gebruiken sommigen ook iets sterkers.

Thomas (18) en Eline (19) uit Den Haag staan voor het hoofdpodium, nog enigszins herstellende van de avond ervoor. Hun achternaam geven ze liever niet. Lachgas ‘doen’ ze soms ook wel, maar dan thuis of in een park of bos. „Je hebt wel een bankje nodig.”

Dat Thomas „behoorlijk brak” is, komt doordat hij de avond ervoor een pil 2CB heeft geslikt. Dat is een designerdrug waarvan de hallucinerende werking lijkt op die van LSD. „Ik heb maar twee uur geslapen, is het me aan te zien?”, vraagt hij melig.

De vrienden zijn meerderjarig en verdrijven hun kater met rum-cola. Het alcoholverbod voor minderjarigen wordt streng gehandhaafd op het terrein. Bij binnenkomst krijgen bezoekers polsbandjes. Rood voor de 18-minners, geel voor 18-plus.

Dit breekt een groepje jongens uit Uitgeest lelijk op. Hun vriend Wouter (rood polsbandje) nam even het glas bier van een vriend (geel bandje) aan, toen die zijn veters moest strikken, vertelt diens vriend Stijn. „Hij werd meteen meegenomen door de beveiligers. Hij was pas vijf minuten binnen, krijgt een boete en is zijn munten kwijt. Dat was wel een heel duur kaartje zo.”

Natuurlijk geven de 18-plussers wel eens hun glas aan een 18-minner, beamen de jongens. „Daar ga ik niet over liegen. Ik word over twee maanden zelf 18.” Lachgas daarentegen doen ze niet. „Mijn moeder wordt gek, joh.”

Lees ook: ‘Drugs doe ik niet, nee. Oh, láchgas! Ja, dat wel!’

‘Vroeger namen ze een breezer’

Op de Paardenmarkt in Alkmaar komt het Gramdioze Koningsdag-feest rond half 3 in de middag op gang. Ook vorige jaren werd lachgas al geweerd in de tent, vertelt Robert-Jan Wille van feestorganisator 3Gram. Die bedrijfsnaam verwijst niet naar de inhoud van een ballon, legt hij uit bij de dj-tafel. Wille: „Het is een knipoog naar de stereotypering van de dancewereld. Wij geven je een natuurlijke high.”

Wille, tevens nachtburgemeester van Alkmaar, denkt dat de populariteit van lachgas deels toeneemt, doordat enkele jaren terug de minimumleeftijd voor alcohol van 16 naar 18 is gegaan. „Vroeger namen die kinderen gewoon een breezertje [zoete mixdrank van rummerk Bacardi, red.]. Nu schuift het op naar drugs.”

Lachgas is vergeleken met xtc, speed of 2CB dan nog relatief onschuldig. „Als die kids gewoon hun troep zouden opruimen, zou het ook niet zo’n ergernis opleveren.”

Wille organiseert al acht jaar feesten, maar hij heeft nooit lachgas verkocht. „Het is in potentie een flinke verdienpost. Maar het geeft je avond toch een andere sfeer. Er komt een hoekje waar mensen zitten te loungen. Doe dat lekker thuis op de bank.” Vlak buiten Willes feesttent werd vorig jaar wel volop lachgas verkocht. De buurt keek hem daar op aan.

Terwijl steden met een grote vrijmarkt zoals Utrecht al enige jaren het venten van lachgas aanpakken, lopen dit jaar in bijvoorbeeld Amsterdam nog overal verkopers rond. Onder meer rond het monument op de Dam klinkt op Koningsdag om de zoveel tijd gesis. Uit cilinders van 2 of 4 kilogram worden ballonnen getapt en verkocht. Twee jonge agenten kijken van een afstand toe. Bij zoveel verkopers valt niet te handhaven, beamen ze. Zondag meldde stadszender AT5 dat ambulancepersoneel rond Koningsdag enkele tientallen mensen moest behandelen die onwel waren geworden na gebruik van (onder meer) lachgas.

Verkopers willen niet met hun naam in de krant. Een van hen verwacht honderden euro’s te verdienen vandaag, al heeft hij veel concurrentie dit jaar. Dat de handel zo’n vlucht neemt, baart hem wel zorgen. „Ik vraag me af of het volgend jaar nog mag op Koningsdag.”

Correctie 27 april 2019: In een eerdere versie van dit artikel stond per abuis dat lachgas Stikstofdioxide is met formule NO2. Dit is veranderd naar Distikstofmonoxide met formule N2O.