Tijdschrift legt Doornroosje definitief in coma: protest

Ophef Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier ophef in de wetenschap. Vandaag: ‘seksualisering’ van het publicatieproces.

Dat JASIST (Journal of the Association for Information Science and Technology) zijn manuscript „aanzienlijk” te lang vond, daar kan Ton van Raan mee leven. Maar dat de redactie zijn term sleeping beauties onacceptabel vindt, en ook dáárom zijn artikel Sleeping Beauties in Medical Research niet in overweging neemt voor publicatie, dat maakt de Leidse emeritus hoogleraar kwantitatieve wetenschapsstudies boos.

Van Raan introduceerde de term sleeping beauties, Doornroosjes, 15 jaar geleden voor wetenschappelijke artikelen die eerst onopgemerkt blijven en dan ineens vaak geciteerd worden. Collega’s namen de metafoor over. In 2010 vergeleken Hongaarse onderzoekers het citatiesucces van Doornroosjes met dat van de prins-artikelen die die artikelen ‘wakker kusten’ en beschreven dat in termen van „mannelijke en vrouwelijke dominantie”. Ook schreven ze: „Doornroosjes zijn niet altijd zo kuis als het sprookje suggereert” (soms zijn er meer prinsen). En ze benoemden de ontrouw van de prinsen: „Sommigen hebben zeker ook andere Doornroosjes wakker gekust.”

Compliceren of verhelderen

Toen de metafoor vorig jaar in JASIST werd aangevuld met smart girls voor artikelen die snel veel citaties halen en dan uitdoven, vonden JASIST-redacteur Cassidy Sugimoto en hoofdredacteur Javed Mostafa het genoeg. Deze termen mogen niet meer in hun tijdschrift, schreven ze in een redactioneel: metaforen compliceren meer dan ze verhelderen, zijn misschien niet in alle culturen te begrijpen, en deze metaforen seksualiseren het citatieproces.

Van Raan wist van het nieuwe beleid („de oekaze”, zegt hij aan de telefoon) toen hij zijn manuscript indiende. Hij maakte het mee bij een ander artikel over sleeping beauties dat hij reviewde voor JASIST. „Die auteurs hebben gecapituleerd.” Hij niet, hij gaat zijn manuscript naar PLOS sturen.

Politiek correct

Van Raan heeft JASIST nog niet geantwoord: „Ik wilde het eerst in mijn omgeving neerleggen en naar de pers. Dit past in een brede discussie over doorgeschoten politieke correctheid. Ze zien toch dat ik niet seksualiseer? En daar kun je je nog vrolijk om maken, maar ze verwijten iemand die metaforen gebruikt ook dat die niet begrijpelijk of precies genoeg is. Mijn analyses zijn ijzingwekkend precies.” Heeft de Doornroosje-metafoor zijn beste tijd niet gehad? „Dat maak ik zelf wel uit als onderzoeker. Iedereen vindt het leuk.”

De redactie van JASIST reageerde niet op een verzoek om commentaar.