Opinie

Schenkingen van Franse multimiljonairs zijn moderne aflaten

Gele hesjes De miljoenen voor de reparatie van de Notre-Dame deden protesten oplaaien. Filantropen voeden maatschappelijke frustratie, zegt . Volgens is de woede misplaatst. Een twistgesprek onder leiding van .

Twistgesprek

Binnen 48 uur na de brand waren er honderden miljoenen toegezegd voor de reparatie van de Notre-Dame, terwijl de gele hesjes na 23 weken protesteren vooralsnog met lege handen stonden. De gilets jaunes vragen al een half jaar om een eerlijker verdeling van de welvaart en lagere belastingen. De schenkingen van de miljardairs Francois-Henri Pinault, topman van het modeconglomeraat achter onder meer Gucci en Yves Saint Laurent, en Bernard Arnault, eigenaar van Louis Vuitton en Dior, wakkerden nieuwe demonstraties aan.

Het Parijse protest telde vorig weekend 7.000 betogers, een verdubbeling van het aantal ten opzichte van de week ervoor. President Macron probeerde de gemoederen donderdagavond te bedaren door aan diverse eisen tegemoet te komen. Is de frustratie van de gilets jaunes over de miljoenen voor de Notre-Dame terecht? De woede is begrijpelijk maar verkeerd gericht, vindt hoogleraar filantropische studies Theo Schuyt: ook de gele hesjes moeten de weldoeners dankbaar zijn. De verontwaardiging is wel terecht, stelt econoom en jurist Heleen Mees. De elite gebruikt schenkingen als een doekje voor het bloeden en vergoelijkt daarmee de ongelijkheid. De stelling van dit twistgesprek: de schenkingen van Franse multimiljonairs zijn moderne aflaten.

HM is Heleen Mees, TS is Theo Schuyt.

HM: „Mooi dat de Notre-Dame gered kan worden, maar François-Henri Pinault en Bernard Arnault, die aartsrivalen zijn, hebben de honderden miljoenen vooral toegezegd om hun ijdelheid te strelen. Binnen de elite werken donaties aan kunstinstellingen namelijk statusverhogend. Het is problematisch als twee miljardairs (Arnaud: 84 miljard dollar, Pinault: 34 miljard dollar) achteloos 200 miljoen euro kunnen toezeggen voor de restauratie van de Notre-Dame, terwijl de Franse overheid de lasten van de gewone burger niet verlaagt. De vermogens van Arnauld en Pinault zijn sinds China’s toetreding tot de Wereldhandelsorganisatie geëxplodeerd, terwijl de inkomens aan de onderkant gedaald zijn.”

TS: „Het is inderdaad een risico als de verschillen tussen rijk en arm groeien en de Franse overheid geen maatregelen treft om maatschappelijke onrust te verminderen. Hetzelfde geldt voor de groeiende kloof in de Verenigde Staten, maar daar weet jij meer van dan ik. Ongelijkheid moet je bestrijden door belastingen te heffen en goed onderwijs te organiseren. Filantropen hebben daar niets mee van doen. In dat opzicht zijn de nu toenemende protesten en beschuldigingen verkeerd gericht.”

HM: „Belastingheffing en goed onderwijs zijn cruciaal. Maar het gaat nu niet om het klassieke arbeidersemancipatieverhaal. Er is wereldwijd een overschot aan arbeid waardoor kapitalisten arbeiders niet langer een loon hoeven te betalen dat gelijk is aan hun arbeidsproductiviteit. Kapitalisten strijken de overwinsten op. Pinault en Arnaud kunnen met die overwinst de Notre-Dame redden. Vind je het gek dat de gele hesjes woedend zijn?”

TS: „De gele hesjes hebben genoeg redenen om nog woester te zijn dan ze al zijn, maar voor de problemen die ze aanhangig maken, moeten ze de Franse overheid en de politiek adresseren, en niet de filantropen. Mensen als Arnaud en Pinault hadden ook niets kunnen schenken. Frankrijk, en ook Europa, moet ze dankbaar zijn.

De enige manier om uitwassen van internationaal kapitalisme aan te pakken, is via het parlement, misschien voorafgegaan door een tweede Franse Revolutie? Vroeger werd de armenzorg, de zorg voor ouderen, weduwen en wezen, én het onderwijs, vooral uit particuliere middelen betaald. Zo is het Amsterdam Museum ontstaan door filantropie, evenals het Maagdenhuis, dat oorspronkelijk een weeshuis was. Maar de tijden zijn veranderd. Met de uitbouw van de verzorgingsstaat heeft de overheid de verantwoordelijkheid voor de sociale zekerheid, de gezondheidszorg en het onderwijs overgenomen.”

HM: „Maar de Franse staat wil of durft de kapitalisten niet aan te pakken. Wil niet, omdat politici feitelijk zelf tot die klasse behoren. En durft niet, omdat ze bang zijn dat de kapitalisten Frankrijk dan adieu zullen zeggen en banen verloren gaan. Arnault vroeg in 2012 zelfs het Belgisch staatsburgerschap aan uit protest tegen het plan van president François Hollande om het toptarief in de inkomstenbelasting te verhogen. Oscar Wilde waarschuwde in The Soul of Man under Socialism al voor filantropie: zoals de ergste slavenhouders degenen waren die aardig waren voor hun slaven omdat de verschrikking van het systeem zo niet ten volle tot de slaven doordrong, zo zijn de grootste schenkers degenen die de meeste schade toebrengen.”

Lees ook: Foute filantropen bedreigen de democratie.

TS: „Foute filantropen zullen er zeker zijn, maar de meeste mensen geven en doneren uit een goed hart. Nederlandse huishoudens geven ruim 2,6 miljard, blijkt uit de laatste cijfers van het onderzoek Geven in Nederland; met de schenkingen van vermogensfondsen, nalatenschappen voor goede doelen, bijdragen van bedrijven en de goede doelen loterijen telt dit jaarlijks op tot ruim 5,5 miljard. Nederland is een vrijgevig land. Daar kunnen we trots op zijn.”

HM: „Ook op de goedgevendheid van gewone mensen valt wat af te dingen. Denk aan Live Aid-acties van U2-zanger Bono waarmee we in de jaren 1980 de economie van menig Afrikaans land aan gort hebben geholpen. Maar mijn grief betreft vooral de mensen met een vermogen van tien miljoen of meer, mensen die hun geld het liefst aan kunstinstellingen geven omdat ze zo hun aanzien binnen de elite opvijzelen. Het Museum of Modern Art in New York barst van het geld, terwijl er in die stad echt wel andere noden zijn!”

TS: „Alle mensen – rijk of arm – streven naar een betekenisvol leven en willen bij het verlaten van deze wereld het gevoel hebben dat ze iets nagelaten hebben. Sommigen geven er de voorkeur aan te doneren in de volle openbaarheid; anderen – en zeker veel Nederlandse vermogenden – geven in stilte. Ook al weet de buitenwereld niet dat je een weldoener bent, dan heb je op je sterfbed toch het gevoel dat je leven van betekenis is geweest.”

HM: „Uiteindelijk kan alleen de staat structureel en substantieel inkomen herverdelen van kapitaal naar arbeid omdat de staat als enige belasting kan heffen. Maar dan moeten overheden dat wel doen, en niet onder een hoedje spelen met de kapitalisten. Anders lok je protestacties zoals die van de gele hesjes uit.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.