David Doubilet/National Geographic

Misschien is koraal in staat de opwarming te overleven

Great Barrier Reef Niet alle koraalwetenschappers zijn even pessimistisch over het Australische Great Barrier Reef, dat te lijden heeft van verzuring en warmer zeewater. Een nieuwe generatie hoopt een oplossing te vinden, bijvoorbeeld via genetische modificatie. ‘Als er geen hoop meer is, waarom zouden mensen zich dan nog zorgen maken?’

Een klein uur rijden buiten Townsville, Australië zijn de bomen zwartgeblakerd en is het gras verpieterd. De banden van de huurauto laten stofwolken achter. Er woont hier vrijwel niemand. Juist daarom kocht koraalwetenschapper Charlie Veron er ruim veertig jaar geleden een stuk grond. Hij bouwde er een huis en noemde het Rivendell, naar een schuilplaats uit Lord of the Rings: ‘Een perfect huis, of je nou houdt van eten of slapen, van verhalen of zingen, of gewoon wil zitten en denken, of een mix van dat allemaal.’

Op zijn erf duwt de 74-jarige Veron zonder shirt een kruiwagen voor zich uit met in de kuip twee dozen. Hij gaat verhuizen. Of vluchten, zoals hij het liever noemt. Naar natter, hoger gelegen gebied nabij Cairns – zo’n 350 kilometer naar het noorden. Hier woeden bosbranden en stijgt het water soms tot zijn knieën. Ook begin februari – enige tijd na het bezoek aan Veron – stond Townsville na hevige regenval weer onder water. Zijn vrouw en vier honden gaan mee. Zijn zoon twijfelt nog. Die heeft in Townsville zijn vrienden en studie.

Puffend schuift Veron de twee dozen in de laadbak van zijn pick-up. Daarna loopt hij naar de voordeur van het huis, waar de honden tegen een hordeur opspringen. „Laten we achterom gaan”, zegt hij.

Ik had nooit gedacht dat het Great Barrier Reef tijdens mijn leven zo achteruit zou gaan

Charlie Veron, koraalwetenschapper

In de achterkamer staan meer verhuisdozen en twee schommelstoelen. Veron pakt een overhemd uit een van de dozen. „Noem me maar Charlie”, zegt hij. Hij kreeg die bijnaam – die verwijst naar Charles Darwin – van een basisschoolleraar omdat hij als kind al geïnteresseerd was in de natuur. Alleen voor het ondertekenen van officiële documenten gebruikt hij zijn eigen naam nog: John.

In een halve eeuw als koraalwetenschapper catalogiseerde Veron een vijfde van alle gedocumenteerde koraalsoorten. In 1972 onderzocht hij als eerste voltijds wetenschapper de onderwaterwereld van het Great Barrier Reef, met een oppervlakte van zo’n 330.000 vierkante kilometer iets kleiner dan Duitsland. Veron werkte 33 jaar voor het vooraanstaande Australian Institute of Marine Science (AIMS). Hij nam in 2007 ontslag toen de topman hem verbood in de media over klimaatverandering te praten. Die restrictie werd door de regering opgelegd aan alle overheidsinstanties.

De jaren erna deed Veron precies wat hem was verboden: eindeloos praten met de media over de teloorgang van het Great Barrier Reef. „Ik had nooit gedacht dat het tijdens mijn leven zo achteruit zou gaan.” Hij wil niet meer duiken op „zijn rif”. „Het lijkt helemaal niet meer op wat het vroeger was. Alles is dood.” Het afsterven van koraal is volgens hem het begin van „een massa-uitsterving, een onvermijdelijk domino-effect”.

Maar het onderzoek heeft sinds zijn vertrek niet stilgestaan. Een nieuwe generatie koraalwetenschappers distantieert zich van Verons toekomstbeeld. Een van hen denkt, zo blijkt als we haar spreken, dat er binnen vijf tot tien jaar methoden zijn ontwikkeld die het Great Barrier Reef kunnen redden.

Verbleekt koraal (wit), koraal dat aan het verbleken is (crème), dood koraal (donkerbruin) en gezond koraal (roze, bruin, groen en blauw) op het Great Barrier Reef.Sam Noonan

Symbiotische relatie met algen

In koraal leven koraaldiertjes in een symbiotische relatie met algen. De algen voorzien de koraaldiertjes van voedingstoffen om het koraal te laten groeien. Als het zeewater te warm is raakt het koraal gestresst en verbreekt het de relatie met de algen. De kleur verdwijnt en het witte kalkskelet wordt zichtbaar. Als de watertemperatuur niet binnen enkele maanden daalt, sterft het koraal af.

In Cape Cleveland onderzoekt Line Bay (47) van het AIMS hoe koraal door genetische modificatie meer weerstand kan bieden aan warm zeewater en zo minder snel zal verbleken. Tijdens een expeditie naar het noorden van het Great Barrier Reef in 2005 – waar nog maar 10 procent van het rif bedekt is met koraal – ontdekte zij een koraalsoort die ondanks de hogere watertemperatuur niet was verbleekt. Ze nam monsters en bekeek de genetische eigenschappen. Het niet-verbleekte koraal bleek een alg te bezitten die minder voedingsstoffen aan het koraaldiertje afstaat – waardoor het koraal minder snel groeit – maar die wél een hogere hittetolerantie heeft. Wat als ze dat koraal zouden kweken en terugplaatsen op het rif?

Het Australian Institute of Marine Science (AIMS) in Cape Cleveland.Joe Gioffre

„We moeten eerst grondig onderzoeken hoe risicovol het is om genetisch gemodificeerd koraal terug te plaatsen”, zegt Bay. „Momenteel is het risico nog te groot omdat we de gevolgen voor het ecosysteem nog niet precies kunnen duiden.” Maar het koraal in het zuiden van het Great Barrier Reef is – in tegenstelling tot dat in het noorden – genetisch nog erg divers en in een goede conditie. „Dat geeft ons de tijd om de risico’s zoveel mogelijk te beperken.”

Veron is weinig enthousiast over het onderzoek van Bay. „Ze kijken slechts naar één koraalsoort. Dat is hetzelfde als zeggen dat je een regenwoud kunt redden door één boomsoort te planten.”

Bovendien, zegt hij, zijn de maritieme hittegolven niet het grootste probleem. „Oceaanverzuring is vele malen schadelijker dan de opwarming van het water.” Oceanen nemen CO2 op uit de atmosfeer, waardoor het water verzuurt. „Daardoor kunnen de kalkskeletten waaruit koraal bestaat minder goed groeien of zelfs oplossen. Koraal kan dan onmogelijk overleven. De enige manier om klimaatverandering te vertragen en koraalriffen te redden is door minder CO2 uit te stoten.” En als de concentratie CO2 in het huidige tempo blijft stijgen? „Dan is binnen vijftien jaar al het koraal dood.”

Studio NRC

Museum

In de National Sea Simulator, een lab van het AIMS, leeft koraal in verschillende bassins onder de omstandigheden van 2050, 2100 en nu. De verwachting is dat de watertemperatuur de komende decennia verder zal stijgen en de oceanen meer CO2 zullen opnemen. Line Bay tilt een stuk koraal uit een door paarsblauwe lampen verlicht bassin. „Zo ziet het koraal eruit in 2100.” Het is groenbruin, niet fluorescerend zoals aan de andere zijde van het gangpad, waar koraal groeit onder de huidige omstandigheden.

In de bak met koraal van 2050 sterven sommige koraalsoorten af, andere groeien een stuk minder snel. Maar zelfs met het bruine stuk koraal in haar handen probeert Bay vooral hoop te verkondigen. Ze vindt de oudere generatie koraalwetenschappers te pessimistisch. „Als er geen hoop meer is, waarom zouden mensen zich dan nog zorgen maken?”

De National Sea Simulator, een lab van het AIMS.
Pepijn Keppel
De National Sea Simulator, een lab van het AIMS.
Christian Miller
De National Sea Simulator, een lab van het AIMS.

In Townsville, nog even de woonplaats van Charlie Veron, staat ReefHQ, het grootste aquarium ter wereld met een levend koraalrif. Het werd in 1987 geopend om het Great Barrier Reef toegankelijk te maken voor iedereen. Tegenwoordig brengt het bezoekers ook in contact met wetenschappelijk onderzoek, voornamelijk afkomstig van het AIMS. Zo probeert directeur educatie Fred Nucifora (47) bij te dragen aan het voortbestaan van het rif. „We proberen onze bezoekers duidelijk te maken dat ze hun koolstofvoetafdruk moeten verkleinen om de schoonheid van het rif te behouden. We hopen over tien jaar geen museum te zijn, dat mensen ons bezoeken om te zien hoe het rif er ooit uitzag.”

Kustbescherming

Scott Heron (43) doet vanuit Townsville voor de Amerikaanse overheidsorganisatie National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) onderzoek naar koraalverbleking, door satellietgegevens aan oceaanstromen te koppelen. „Over vijftien jaar zullen er nog wel koraalriffen zijn, maar die zullen er anders uitzien en niet meer dezelfde functie kunnen vervullen”, zegt hij. Dat wordt een probleem voor de half miljard mensen die afhankelijk zijn van koraalriffen – financieel en voor voedselvoorziening, maar ook voor kustbescherming en het voorkomen van overstromingen. „Eilandstaten in de Stille Oceaan zullen de gevolgen als eerste merken, die liggen slechts enkele meters boven zeeniveau.”

Heron is Nieuw-Zeelander maar heeft ook een Australisch paspoort. Eigenlijk zou hij een rol willen spelen in de politiek van zijn huidige thuisland. Maar volgens de Australische grondwet mogen mensen met een dubbele nationaliteit niet in het parlement zitten. En zijn Nieuw-Zeelandse nationaliteit wil hij niet opgeven. „Voor het geval mijn gezin en ik moeten vluchten wegens de stijgende zeespiegel” – Nieuw-Zeeland ligt hoger dan Australië.

Uit analyses van NOAA blijkt dat koraal kan overleven als de temperatuurstijging van de atmosfeer onder de 1,5 graden Celsius blijft. De verwachting is dat de opwarming tot 1,5 graden Celsius rond 2050 wordt bereikt, hoewel het koraal door lokale omstandigheden ook eerder of later zou kunnen afsterven. „Maar dat is afhankelijk van de keuzes die we vandaag en morgen maken.”

We hopen over tien jaar geen museum te zijn

Fred Nucifora, directeur educatie ReefHQ

In zijn achterkamer op Rivendell is Veron vooral boos. Op de bureaucratie, op wereldleiders, op zichzelf. Hij had meer moeten, meer kunnen doen om het Great Barrier Reef te redden. Politieke leiders zouden zich volgens hem moeten inzetten voor verduurzaming in plaats van economisch gewin. „Ze moeten klimaatverandering durven benoemen en het beleid daarop aanpassen. Dat maakt het verschil. Minder vlees eten of een elektrische auto rijden is niet genoeg.”

Hij staat op uit zijn schommelstoel en kijkt naar buiten, naar de verdorde struiken in zijn achtertuin. Zijn stoel wiegt na. „Mensen kunnen overleven zonder koraalriffen, maar ik zou willen dat mijn kinderen opgroeien in een wereld zoals ik die heb leren kennen. Die wereld zal ophouden te bestaan.”