‘Ik offer mijn ego op voor het grotere goed’

Vlogs Wat als je elke dag je leven online deelt, maar bijna niemand kijkt? Ze zetten hun video online, „en dan, rambambam, gebeurt er eigenlijk helemaal niks.”

Illustratie Menah

In #weekvlog19 vraagt Sanne Plantinga (32) zich hardop af of ze wel door moet gaan, omdat bijna niemand naar haar video’s kijkt. Haar vriend oppert dat ze misschien van Leeuwarden naar Amsterdam moeten verhuizen, waar de populaire vloggers wonen. „We moeten fotomodellen worden. Veel dure dingen kopen. Producten laten zien. Veel uitjes maken. Met bekende mensen afspreken. En dat dan filmen.”

De succesverhalen van vloggers gaan meestal hetzelfde. Het begon als een hobby, maar al snel keken er honderdduizenden mensen. De YouTuber in kwestie kan niet meer over straat zonder herkend te worden. Binnen de kortste keren, zo lijkt het, rijdt hij of zij rond in een gesponsorde auto en betalen merken duizenden euro’s alleen maar om genoemd te worden in een video.

Maar hoe vergaat het degenen die nog niet zijn ontdekt? De piepkleine radertjes op de grootste videosite ter wereld, waar elke dag een miljard uur aan video wordt bekeken.

Waarom vloggen ze? Wat delen ze? En waarom pakken zij elke dag de camera weer op, om hun leven met de wereld te delen, terwijl ze weten dat er nauwelijks mensen kijken?

Sanne Plantinga (De eerlijkste ouders van Nederland, 472 abonnees) vertelt aan de telefoon dat ze twee jaar geleden veel video’s op YouTube keek, toen ze hoogzwanger van de tweede was. Daar zag ze ‘mommy-vlogs’, een vlog-genre dat om ouderschap draait. Plantinga beschrijft een wereld van blakende baby’s en stralende moeders. „Bij ons thuis ging het anders. Er was chaos, soms ruzie. Ik moest eraan wennen, dat ik moeder was.” In haar vlogs wil ze „de realiteit” van het ouderschap laten zien. Ligt haar dochter van 3 jaar oud in een winkel op de grond te gillen, dan begint Plantinga juist te filmen. „Je ziet anderen kijken. Wat is zij nou aan het doen?”

Weekendwerk

De beginnende vlogger kom je zelden zomaar tegen. Kleine YouTubekanalen raken ondergesneeuwd onder miljoenen video’s die populairder zijn. We vinden ze in reacties onder video’s van anderen – het open podium voor de onbekende YouTuber. Wie de beste reactie plaatst, valt op. We mailen zes vloggers die minder dan duizend kijkers per video hebben.

Ze hebben misschien nog weinig volgers, hun YouTube-carrière nemen ze serieus. Hoe meer je uploadt, hoe gunstiger het algoritme voor je uitpakt, zo wordt gezegd. Dus op gezette tijden moeten video’s online. „Het is een kwestie van goed plannen”, zegt Susan Raterink (46, Vraag ‘t Suus, 849 abonnees). Ze werkt vier dagen per week als docent op een vmbo-school en plaats zeven video’s per week op YouTube. Daar is ze veel in de avond en een deel van het weekend mee bezig. In haar video’s wil Raterink laten zien dat „het leven van een werkende moeder met drie kinderen ook leuk kan zijn.” „Straks vertel ik in mijn vlog dat ik een interview met een mevrouw van NRC had, dat is spannend genoeg. Verder ga ik boodschappen doen.”

Het privéleven vormt het kapitaal van de vlogger. Kijk naar de populaire videogenres op YouTube: het ‘bevallingsverhaal’, waar YouTubers gedetailleerd over hun bevalling vertellen. Tijdens de ‘morning routine’ laten ze zien hoe ze de dag beginnen en in ‘shoplogs’ vertellen ze wat ze hebben gekocht. De grootste YouTubers maken zulke video’s, en de kleineren doen dat na. „Sommige merken doen het altijd goed in shoplogs. Action bijvoorbeeld, of de Primark”, zegt Daniëlle Springer (22, Make me Blush, 6006 abonnees). „Sommige YouTubers brengen spullen na het filmen weer terug naar de winkels. Dat doe ik niet.”

Als vloggers uit elkaar gaan, is er de ‘break-up-video’, waarin ze vertellen wat er misging. ‘Het is voorbij’ van Enzo Knol, al jaren een van de populairste vloggers van Nederland, werd 4,8 miljoen keer bekeken – het is een van zijn populairste video’s. „We hebben eigenlijk nog niet heel lang geleden besloten dat het definitief klaar is”, zegt zijn ex-vriendin in de video in tranen.

Alles op tafel

Hup, alles op tafel, dat is ook de stijl van Plantinga. Ze vertelt op haar kanaal over een verlaagd libido, wat haar scheiding haar leerde en bespreekt ook haar bevallingen. „Ik zie het zo: ik offer mijn ego op voor het grotere goed. Zodat anderen zich minder eenzaam voelen in hun eigen geworstel.”

En haar kinderen, die in de video’s figureren? „Ik hoop dat ze zien dat het met een knipoog is gemaakt.” Als ze het vreselijk vinden, zegt ze, kan ze het er altijd weer afhalen. „Voor veel mensen is het een kick dat anderen je interessant vinden”, zegt Raterink, „maar voor mij niet.” Sommigen zitten op YouTube omdat ze denken dat ze er snel veel geld kunnen verdienen, zegt Ronald Russchen, „maar dat zijn vooral jongeren.” Zij vloggen omdat ze het leuk vinden, zeggen ze. Filmen, editen. „Het is gewoon een hobby.”

Waar grote vloggers reclame in hun video nog wel eens verzwijgen, omdat het dan ‘authentieker’ en ‘oprechter’ lijkt, doen minder succesvolle vloggers soms juist alsof iets gesponsord is, constateerde het Amerikaanse tijdschrift The Atlantic. Betaald worden om positief over merken te praten – in de influencer-wereld ‘samenwerkingen’ genoemd – is een teken van succes.

Sanne Plantinga: „Ik vroeg de makers van een mindfulnesscursus eens: wat als ik er een video over maak, de cursus gratis krijg én een percentage krijg als mensen het afnemen?”. Ze verkocht „welgeteld” één training. „Heel bedroevend en frustrerend.” Ronald Russchen testte eens een shampoo tegen grijs haar, die kreeg hij opgestuurd. „Het werkte niet.” Janneke Schäfer (45, Huisje Weltevree, 2300 abonnees) hield een speelkleed en stickers voor lunchtrommels aan haar kanaal over. Zij verdient maandelijks zo’n veertig euro aan de advertenties bij haar video’s.

YouTube houdt geen cijfers bij over vloggers op het platform, zegt een woordvoerder. Hij zegt dat hij het idee heeft dat de gemiddelde leeftijd van de vlogger iets hoger wordt, „maar dat is slechts mijn persoonlijke indruk”. Volgens de woordvoerder kunnen „slechts een handjevol YouTubers” alleen van hun YouTubekanaal leven.

Van YouTube je werk kunnen maken is net zo waarschijnlijk „als de loterij winnen”, dat weet vlogger Ronald Russchen (37, Helemaal Ronald, 513 abonnees) ook wel. Maar stel je toch eens voor, zegt hij, „dat je leven is dat je leuke dingen doet, dat filmt, en dat je daar je geld mee verdient.” Nu werkt hij in de zorg.

Susan Raterink: „Elke YouTuber hoopt dat op een dag de doorbaak komt.”

Ja, je doet er alles aan, verzucht Plantinga. Filmen, editen, daar ben je zo een werkdag mee bezig. Je zet je video online. Kondigt hem aan op sociale media. „En dan, rambambam, gebeurt er eigenlijk helemaal niks.”

Lees ook: Moet de overheid ingrijpen tegen sluikreclame door vloggers?

Wie zit er op hem te wachten?

Voor hun vlogambities betalen ze ondertussen wel een prijs. Russchen is één van de weinige vloggers van zijn woonplaats, een dorpje in Groningen. Mensen vragen hem wie er in godsnaam op hem zit te wachten. „In het noorden zijn mensen nuchter.”

Als vloggende docent, zegt Raterink, „is het goed dat je een muurtje hebt. Want er zijn mensen die hele lelijke reacties plaatsen.” Ze heeft een filter op haar reacties aangezet. Er staan twintig woorden op de lijst, onder meer van ziektes en de naam van de school waarvoor ze werkt.

Nu zou je kunnen zeggen: waarom ga je dan door? Maar daarvoor is het te laat. Ze hebben hun eigen, kleine wereldjes gecreëerd, met enkele trouwe volgers. „Als je respons krijgt, er reacties komen, kun je bijna niet meer stoppen met vloggen. De mensen zitten ook op video’s te wachten”, zegt Janneke Schäfer. Ronald Russchen krijgt zo’n „tien berichten” per week van mensen die hem steunen in zijn koolhydraatarme dieet. Susan Raterink zegt dat ze door het vloggen zelfverzekerder is geworden.

Laatst vertelde iemand die Plantinga helemaal niet zo goed kende haar dat hij spijt had van zijn ouderschap – tot dat moment had hij er met bijna niemand over durven praten. Dat is de openheid die ze wil bereiken. En Plantinga mocht een lezing geven in de bibliotheek van Leeuwarden, over „eerlijkheid en openheid binnen het ouderschap”.

„Zo lang sociale media een perfecte wereld blijft”, blijft Sanne Plantinga vloggen.

Ronald Russchen denkt soms na over wat er gaat gebeuren, mocht hij toch opeens tienduizenden volgers krijgen. „Enzo Knol kan niet meer over straat. Dat moet je wel willen. Mij zou het niet zo veel uitmaken, het is een bijkomstigheid.”

Vlak voor publicatie van dit artikel nemen we nog eens contact op Susan Raterink. Ze heeft er de afgelopen weken 200 volgers bij gekregen. Ze wil een meet-and-greet organiseren als ze duizend abonnees heeft – er zijn er nog 150 nodig. Met een loterij met kleine cadeautjes. „Ik heb geen idee hoeveel mensen er dan komen. Ik ben blij als het er twintig zijn, maar voor hetzelfde geld zijn het er honderd.”