Veda is jong en wil euthanasie

Zap De documentaire ‘Veda beslist zélf’ volgt een jonge vrouw, van haar achttiende tot haar twintigste, met een euthanasiewens. ,,Liever heb ik natuurlijk een gezond hoofd.”

Veda in de documentaire Veda beslist zélf.
Veda in de documentaire Veda beslist zélf. Foto BNNVARA

‘Ik denk dat voor de trein springen het meest effectief is. Maar ik denk niet dat ik iemand anders zijn leven moet verpesten omdat ik ongelukkig ben.”

Veda Pelzer geeft heldere antwoorden op de vragen over haar doodswens in Veda beslist zélf, een film van BNNVARA. Veertien maanden, vanaf Veda’s achttiende, volgde filmmaker Jessica Villerius haar zoektocht om serieus te worden genomen in haar uiteindelijke doel: euthanasie krijgen als jongvolwassene.

Veda zit in een rolstoel. Met de haren weggestopt onder een kapje, een ovale bril en gesloten lippen die af en toe in een glimlach schieten vertelt ze al vanaf haar elfde niet meer te willen leven. Er komen kinderfoto’s voorbij waarop een meisje met losse haren stevig in de camera kijkt, en een vakantiefilmpje waarin ze met soepele benen op een stellage klimt.

„Technisch gezien zou ik moeten kunnen lopen.” Veda heeft zeven psychiatrische diagnoses, waaronder Body Integrity Identity Disorder (BIID). Het voelt alsof haar benen niet bij haar lichaam horen. Veda stopte in haar vroege puberteit met lopen en ondertussen zijn haar spieren dusdanig achteruitgegaan dat ze niet meer op eigen kracht kan staan. „Ik heb wel eens aan mensen verteld dat ik door een ongeluk in een rolstoel ben beland.” Veda schaamt zich. Villerius vraagt wat ze belangrijk vindt om hierover te vertellen. „Dat dit niet mijn keus was. Liever heb ik natuurlijk een gezond hoofd.”

Lees ook: Jongeren vragen Levenseindekliniek vaker om euthanasie

Aanstellerij

Aangrijpend is het verdriet van steun en toeverlaat oma Ria. Ze verwacht niet dat haar kleindochter oud zal worden. „Ik gun haar een gelukkig leven, maar als dat niet voor haar is weggelegd, laat haar dan haar eigen weg kiezen.” Oma zag Veda veranderen na een verhuizing op haar zevende. Aan Villerius vertelt Veda op die leeftijd te zijn misbruikt door een bekende van de familie.

Euthanasie als oplossing om ellende te stoppen, volgens psychiater Gerty Casteelen — betrokken bij de Levenseindekliniek — is dit een hardnekkige gedachte. Veda moest eerst een intensieve dagbehandeling van negen maanden volgen en kreeg alsnog niet de zekerheid dat ze daarna mocht instromen in het euthanasietraject. Casteelen: „De eerste reactie is tien drempels opwerpen. Daarnaast moet je iemand wel serieus nemen.” Volgens de psychiater worden geestesziektes te vaak weggezet als aanstellerij, en moet het bespreekbaar maken van lijden veel meer ruimte krijgen.

Dit lijkt voor Veda te werken. Aan het einde van de film zien we haar, tegen eigen verwachtingen in, met gestifte lippen en onbedekte haren haar twintigste verjaardag vieren.

Grotere vragen

In Veda beslist zélf komt overtuigend naar voren dat Veda diep ongelukkig is. De film opent met een vloggende Veda die zich huilend filmt in haar slaapkamer; een indringende binnenkomer, maar ook een directe keuze voor een eenzijdig perspectief. Het isolement is inherent aan de thematiek, maar is soms te benauwend. Het zorgt voor intimiteit, maar de bredere context ontbreekt. In Villerius’ film Emma wil leven (2016) over een jonge vrouw met anorexia werkte dat goed, maar het thema euthanasie vraagt om ruimte voor grotere vragen.

BNNVARA organiseerde een live uitgezonden nabespreking onder aanvoering van Sophie Hilbrand om de film meer context te geven, maar ook in de live-uitzending bleef de focus grotendeels bij de persoonlijke beleving. De normaal gesproken doortastende Hilbrand hield voorzichtig afstand. De progressieve Nederlandse euthanasiewetgeving en de bijkomende dilemma’s van de geestelijke gezondheidszorg kwamen nauwelijks aan bod.

Hilbrand raakt de gedachte die de documentaire waardevol maakt in een terloopse opmerking: „We praten weinig over doodgaan in onze cultuur.”

vervangt vandaag Arjen Fortuin
Praten over zelfdoding kan bij hulp- en preventielijn ‘Zelfmoord? Praat erover’. Telefoonnummer 0900-0113 of www.113.nl.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.