Binnen een maand tijd werd de onbekende schrijfster Kristen Roupenian wereldberoemd én tekende zij een contract van 1,2 miljoen dollar.

Foto: Merlijn Doomernik

De schrijfster die extreem viral ging met één verhaal over een slechte date

Kristen Roupenian Deze Amerikaanse schrijfster debuteerde met een verhaal over een date die gruwelijk afloopt. Het verhaal werd online ruim 4,5 miljoen keer aangeklikt. „Als je als vrouw op Twitter over seks schrijft, dan eindigen dingen vaak slecht.”

We zijn op driekwart van misschien wel de slechtste date ooit. Student Margot (20) ligt in bed met dertiger Robert, die haar als een pop in verschillende pornostandjes neemt. „Ik heb altijd al een meisje met mooie tieten willen neuken”, gromt hij in haar oor, waarop zij haar gezicht in het kussen drukt om een lachbui te onderdrukken. Was dit de stomste beslissing uit haar leven?

Tot 4 december 2017 had niemand van de Amerikaanse schrijfster Kristen Roupenian (1981) gehoord. Dat veranderde met de publicatie van één verhaal over een date die rampzalig verloopt: ‘Cat Person’ (vertaald als ‘Kattenmens’). Nadat elk ander tijdschrift het had afgewezen, werd het gepubliceerd in de prestigieuze The New Yorker.

De timing had niet beter kunnen zijn: de discussie rondom #MeToo bevindt zich eind 2017 op een hoogtepunt. Dus beginnen vrouwen die mannen daten het verhaal van Roupenian te delen, omdat zij de situatie herkennen: het moment waarop het te laat voelt om nog ‘nee’ te zeggen tegen seks. Zo ontstaat een perfecte storm voor het verhaal om viral te gaan en gaat het een eigen leven leiden. Twee kampen staan lijnrecht tegenover elkaar: zij die Margot steunen en zij – vooral mannen op Twitter – die het opnemen voor Robert; Margot zou namelijk onduidelijke of gemengde signalen hebben gegeven.

Critica Martha Nussbaum zei dat dit verhaal het taboe beschrijft van het soort verschrikkelijke seks dat nog geen verkrachting is, maar wel voortkomt uit seksisme. Één tel, zo schreef The Guardian, leek Roupenian – die met haar vriendin in Michigan woont – dé autoriteit op het gebied van datingdynamiek tussen hetero’s. Uiteindelijk wordt het verhaal ruim 4,5 miljoen keer aangeklikt en is het – voor zover bekend – het meest gedeelde fictieverhaal ooit, waarbij literatuur en sociale media een zeldzaam huwelijk sloten.

Nog in de maand van de publicatie van Cat Person tekent Roupenian – die aan Harvard en de Universiteit van Michigan studeerde – een contract voor twee boeken en krijgt daarvoor een voorschot van 1,2 miljoen dollar. Het eerste daarvan, de korte verhalenbundel Je weet dat je dit wil, verscheen in februari. Ter promotie daarvan bezocht ze Amsterdam. In een herenhuis vlakbij Artis vertelt ze met een licht krakende vocal fry over haar bliksemcarrière.

Hoe was het om viral te gaan?

„Als je als vrouw op Twitter over seks schrijft, dan eindigen dingen vaak slecht. Er ontstaat een heel lelijke tegenreactie. Ik was destijds angstig en gedesoriënteerd. Normaal gesproken heb je afstand tot de lezer, je hebt geen idee van hoe je verhaal wordt gelezen. Toen ik viral ging, stortte die ruimte in. Je ziet live wat mensen van je werk denken en ik wist daar niet mee om te gaan. Ik keek af en toe op Twitter, maar besloot uiteindelijk mij niet in de discussie te mengen. Daar ben ik blij om.”

Als dit niet was gebeurd, had u wellicht geen miljoenencontract.

„Op mijn 27ste was ik er zeker onderdoor gegaan. Nu probeerde ik op de golf mee te liften. Als ik de keuze had, dan zou ik het nog een keer willen meemaken. Maar dan wellicht uitgespreid over een langere periode en in een rustiger tempo.”

Veel mannen waren woedend. Er werd zelfs een tegenverhaal geschreven vanuit de optiek van de man tijdens de date.

„Dat was zo stom, haha. Ik denk niet dat het vreemd is om wat sympathie voor de man in het verhaal te voelen, je weet niet wat er in zijn hoofd omgaat en hij lijdt ook een beetje. Maar uiteindelijk wordt zij het meest gekwetst en gestraft. Die verhouding is zeker asymmetrisch.”

Foto: Merlijn Doomernik Kristen Roupenian

Hoe ontstond het idee voor dit verhaal?

„Na een lange relatie [Roupenian was verloofd met een man, red.] werd ik vrijgezel en ging ik online daten. Op een bepaald moment dacht ik dat ik een beeld had van iemand, maar diegene bleek niet zo te zijn. We hadden wat onenigheid, een klein moment waarin op lelijke wijze een grens werd overschreden. Niets groots zoals in het verhaal staat, maar ik was boos. Ik schreef het verhaal in het voorjaar van 2017, een moeilijke tijd voor genderpolitiek, ieders kaken waren gespannen. Er hing een sfeer van ongemak en frustratie.”

Wat heeft online daten veranderd aan de relaties tussen mannen en vrouwen?

„Een verhaal fantaseren bij iemand die je net leert kennen is van alle tijden. Je gaat uit van een hypothese. Door mensen online te leren kennen en online berichtjes uit te wisselen vergroot je deze natuurlijke neiging én zwakte uit. Je denkt bepaalde informatie over iemand te hebben, maar dat zijn maar brokjes, zoals: ‘oh, hij is een kattenmens’ of ‘we houden van dezelfde muziek’. Van die brokjes informatie creëer je een dwingend verhaal over wie jouw date is. En het probleem is dat het niet kan kloppen, want die weetjes vertellen je niet wie iemand werkelijk is.”

U schreef eerder dat empathie een van de grootste valkuilen is bij het daten.

„Ik ben sceptisch over empathie. Die wordt onterecht als waarde opgehemeld, zeker bij vrouwen – het idee dat deze emotie de sleutel is tot alle menselijke relaties. Maar het kan zo gauw misgaan. Empathie betekent namelijk dat je weet wat iemand denkt of voelt. Maar de waarheid is dat je dat niet weet. Als je je empathie niet beteugelt kan dat pijnlijk uitpakken.”

In haar nieuwe manifest laat de Britse classica Mary Beard zien hoe vrouwen van oudsher de mond wordt gesnoerd. Het levert haar op sociale media woedende reacties op. Lees ook: ‘Ik ga regelmatig met mijn trollen in gesprek’

Heeft u daar een voorbeeld van?

„In ‘Cat Person’ heeft Margot empathie voor Robert terwijl hij vaak echt een lul is. Maar in plaats van te denken: hij is een eikel, ik moet deze date afkappen, denkt ze: hij is waarschijnlijk nerveus. Ik ben intimiderend, want ik heb wél gestudeerd. Ze heeft dit hele verhaal in haar hoofd. Het is zeker goed om aardig te zijn, maar niet als je daarmee een bewijs negeert dat voor je neus ligt. Zeker boekliefhebbende jonge vrouwen denken dat empathie hun superkracht is. Ik was ook zo. Maar je moet goed onthouden dat je nooit weet wat iemand anders denkt.”

In uw verhalenbundel krabt u aan de oppervlakte van de mens, en komt diens lelijke, wrede kant boven. Is dat het overkoepelende thema?

„Het thema is macht. Alle relaties in mijn boek worden gedefinieerd door asymmetrische verhoudingen, de vermommingen waarmee we macht maskeren en hoe we onszelf overtuigen dat we niet fout bezig zijn als we macht uitoefenen.

„In mijn boek vertel ik de horrorverhalen die vrouwen zichzelf vertellen over wat het betekent om vrouw te zijn. ‘Cat Person’ zou een vriendin je kunnen vertellen over een slechte date die ze heeft gehad. Het verhaal over het meisje dat vermoord wordt op een slaapfeestje in het naburige dorp zou true crime kunnen zijn. Voor vrouwen geldt vaak dat zij niet weten in welk verhaal zij op dat moment zitten. Het zenuwcentrum van mijn boek is als Margot met Robert in de auto zit en denkt: gaat hij mij vermoorden? En daarna: oh dat is belachelijk, natuurlijk niet. In de context van het verhaal is het belachelijk ja, maar als je het boek tot dan toe hebt gelezen denk je: ja, hij zóu haar kunnen vermoorden.

Mensen met het luciferdoosjessyndroom denken dat er beestjes onder hun huid kruipen.

„Dat gevoel van duizeligheid hoort bij vrouw-zijn. Om te begrijpen waar je op een bepaald moment bent in relatie tot alle horrorscenario’s waar vrouwen mee te maken hebben.”

Zo schrijft u ook over vrouwen die niet serieus worden genomen door de medische wereld, zoals de vrouw met parasietenwaan die met een luciferdoosje naar de dokter gaat.

„Ik werd geïnspireerd door de ziekte van Morgellon. Een symptoom hiervan is het luciferdoosjessyndroom, waarbij mensen onderhuidse jeuk hebben, ze denken dat er beestjes onder hun vel kruipen. Ze krabben stukjes uit en bewaren die in een luciferdoosje om aan de dokter te laten zien, en die gebruikt dat dan weer om een psychose te diagnosticeren. Online hebben deze mensen elkaar gevonden, ze vinden dat ze een misdiagnose hebben gehad. Ze denken dat er een samenzwering bestaat om hen niet te behandelen. Ik las hier een essay over van Leslie Jamison [de auteur van Examens in empathie, red], die een conferentie van deze gemeenschap bezocht. Ik ben erg geïnteresseerd in de geschiedenis van vrouwen die wel of niet geloofd worden.”

Uw boek kreeg gemengde recensies. Heeft dit te maken met een nieuwe preutsheid sinds #MeToo? Zoals de scène waarin een dakloze man zijn vuile vinger in de mond van een 12-jarig meisje steekt?

„De eerste golf van recensenten begreep het horror-element niet. Ze verwachtten twaalf keer een verhaal over online dating. In de recente kritieken wordt het meer gezien in de context van horror. En dat genre is nou eenmaal niet voor iedereen. Of er een nieuwe preutsheid is ontstaan weet ik niet – men praat nu over veel meer dingen dan voorheen. Over enge en vieze dingen. Ik kan mij wel voorstellen dat het boek je ongemakkelijk maakt.”

Lees ook Shira Kellers recensie van Je weet dat je dit wil: Egocentrische wensen en driften

Denkt u dat de seksuele relatie tussen hetero’s zich in een crisis bevindt?

„Hetero’s.. [zucht, kort lachje]. Op elk moment van verandering is er een periode waarbij dingen slecht zijn. Omdat je de dingen die slecht waren niet meer voor lief neemt, om je heen kijkt en denkt: dit zuigt. Je bent je er bewust van, maar weet nog niet hoe je het kunt verbeteren. Het is goed dat dat gordijntje is weggetrokken en we de problemen in de ogen kijken. #MeToo was een nodige crisis.”

U schrijft ook over het ‘nice guy’ syndroom. De jongen die altijd een luisterend oor biedt, maar nooit een meisje krijgt. In uw verhaal is die ‘nice guy’ uiteindelijk een manipulatief monster.

„Mensen vertellen zichzelf verhalen over wie ze zijn als persoon, daar past dit syndroom in. Hoe beter je denkt dat je zelf bent, hoe groter de kans is dat je geen aandacht schenkt aan de dingen waarmee je die mensen kwetst. En voor Ted [de jongen in het verhaal] heb ik sympathie. Natuurlijk is hij compleet verknipt. Maar die impuls, om jezelf te vertellen dat jij de held bent, is de meest menselijke impuls in de wereld. Ik schrijf niet over hem met het idee: kijk hoe ranzig hij is. Maar meer als concept om over na te denken.”

Wat doet u nu als u viral gaat?

„Dan doe ik mijn computer uit en ga ik buiten wandelen.”