Opinie

Maak die witte jassen groen

Verspilling Chirurg-in-opleiding kijkt om zich heen in het ziekenhuis en ziet: verspilling. ‘Neem een voorbeeld aan het lichaam dat we behandelen, daarin wordt bijna alles hergebruikt’.

Illustratie Kwennie Cheng

Het enthousiasme had hem gevloerd. Meneer A. had heerlijk een maand overwinterd op de Canarische eilanden. De aanblik van zijn kleinkinderen achter het glas bij Schiphol had hem alleen ietwat overmoedig gemaakt. De laatste tree van de roltrap gemist.

De foto in het ziekenhuis liegt er niet om. Zijn rechter enkel is op meerdere plaatsen gebroken. En zo ligt meneer A. nu op operatiekamer zeven. We zijn al best een eind op weg. Het gewricht staat weer mooi in lijn en nu is het tijd om het geheel met een plaatje en schroeven vast te maken. Mijn supervisor haalt de boor uit het bot en vraagt de meetlat. „14 Corticaal.”

De operatieassistente loopt naar een grote kast op wieltjes waar honderden doosjes liggen opgestapeld. Ze pakt er een en verwijdert het plastic, het karton en nog een hoesje van plastic. Zorgvuldig overhandigt ze het schroefje aan haar collega. Er moeten in totaal negen doosjes uitgepakt worden voor deze operatie. En dat zijn dan alleen nog maar de schroefjes. Dat meneer A. met het vliegtuig reist, is niet goed voor zijn ecologische voetafdruk. Maar hoe zit het eigenlijk met de zorg? Hoe vervuilend is deze enkeloperatie? Hoe groen is de witte jassenfabriek?

Als we ziek zijn, is het milieu snel ondergeschikt

Daar waar je zorgen maken over het klimaat een aantal jaren geleden nog een linkse hobby was voor wat verdwaalde vogelaars, kunnen we vandaag de dag niet meer om de dreigende opwarming heen. De tafels, protestmarsen en akkoorden vliegen ons om de oren. Leraren, ondernemers en zelfs politici lijken zich te realiseren dat ons schaamteloze consumentisme problematische proporties heeft aangenomen. Maar in het ziekenhuis lijkt die groener wordende wereld verder weg dan ooit. Als we ziek zijn, maakt het blijkbaar allemaal niet meer uit. Het 24-uursbedrijf moet draaien en wel met de verwarming op volle toeren, huizenhoge hoeveelheden verpakkingsmateriaal en een eindeloze ‘passie’ om de menselijke soort beter te maken.

In 2016 publiceerden Matthew Eckelman en Jodi Sherman, respectievelijk ingenieur en anesthesioloog, een artikel waarin ze de impact van de gezondheidszorgsector van de Verenigde Staten op het milieu bekeken. De sector bleek verantwoordelijk te zijn voor zo’n 8 procent van de totale uitstoot van broeikasgassen. De grootste boosdoeners op dit gebied waren het verbruik van energie (continu stroomverbruik, verwarming, ventilatie) en de productie van afval (verpakkingsmateriaal, kleding, wegwerpbare gebruiksvoorwerpen). Ze berekenden dat het indirecte schadelijke effect jaarlijks resulteerde in een geschat aantal van 44.000 tot 98.000 doden, bijvoorbeeld als gevolg van milieurampen en slechte luchtkwaliteit. Dat aantal komt overeenmet het aantal mensen dat jaarlijks in het ziekenhuis overlijdt als gevolg van vermijdbare fouten.

Hieronder het besproken artikel:

Milieueffecten zorg op volksgezondheid VS

De kasten puilen uit van vierdubbel verpakte pleisters

Het is niet echt verrassend. Als ik door het ziekenhuis loop, staan overal alle computers aan, de kasten puilen uit met vierdubbel verpakte pleisters en zelfs al zet ik maar één steekje met een naaldvoerder, dan nog ben ik verplicht hem daarna weg te gooien. Het ziekenhuis is een goed geoliede consumerende machine waarbij de verspilling betaald wordt door de brave belastingbetaler.

Gelukkig is dat budget mogelijk ook onze redding. Minder verspilling leidt namelijk niet alleen tot schonere lucht maar ook tot een aanzienlijke kostenbesparing. In een tijdperk waar we ongeveer 13 procent van onze nationale begroting uitgeven aan zorg (en dat aandeel zal met de vergrijzing en toename van behandelmogelijkheden waarschijnlijk verder stijgen), moeten we alles in het werk stellen om slimmer (en dus duurzamer) de goede zorg die we hebben, te kunnen blijven leveren.

Terwijl we het vierde schroefje in de enkel van meneer A. plaatsen, kijk ik om me heen in de operatiekamer. Dit zijn de echte energiemonsters van het ziekenhuis. Een paar honderd jaar geleden ging bij een nare breuk van de enkel je been eraf. Gewoon op het dorpsplein met een paar zware mannen om je vast te houden en een mes dat honderden keren opnieuw gebruikt werd. Geen garantie op genezing en zelfs niet op overleving. Al met al is zo’n schone operatiekamer met verdovende gassen, schoon verpakt materiaal en een kast met schroefjes dus een hele vooruitgang voor het individu.

Operatiejassen worden weggegooid na gebruik

Maar vanuit het perspectief van de gehele wereldbevolking is het maar de vraag of dit absolute vooruitgang is. De gassen (waaronder desfluraan) waarmee de anesthesioloog mensen in slaap houdt, zijn buitengewoon schadelijk. Door zuinig gebruik, maar ook door mensen lokaal te verdoven, kunnen we duurzamer te werk gaan. Aan de kant van de chirurg geldt hetzelfde. In navolging van Amerikaanse wet- en regelgeving mogen veel van onze apparaten (bijvoorbeeld een nietapparaat voor darmverbindingen) slechts eenmalig gebruikt worden. Operatiejassen en verpakkingen van de zogenoemde ‘netten’ (pakketten waarin alle instrumenten zich bevinden) worden allemaal weggegooid na een ingreep. Het wassen van jassen en het verpakken van netten in herbruikbare dozen kan al tienduizenden euro’s per jaar schelen.

Al met al kunnen we nog het best een voorbeeld nemen aan datgene waar we in de zorg elke dag mee bezig zijn: het menselijk lichaam. Het organisme dat ons dagelijks in staat stelt om te leven, is een toonbeeld van recycling en cradle to cradle. De gal die onze lever produceert om vetten te verteren, wordt aan het einde van de darm weer netjes hergebruikt; afbraakproducten van de ene cel worden door de volgende als bouwstoffen benut, en buiten ons lichaam is onze mest en die van dieren de basis voor ons voedsel van morgen.

Lees een eerdere aflevering van de meedenkers. Stine Jensen schreef over het etaleren van falen

Als patiënt en premiebetaler moeten we duurzame zorg eisen

Dit gedachtegoed moet echter niet alleen door zorgverleners uitgedragen worden. Als patiënt en als premiebetaler zullen we moeten eisen dat de verzekeraar ook streeft naar duurzame zorg. Er is een wildgroei van klinieken die pretenderen superspecialist te zijn in één aandoening, maar wie laat zich erop voorstaan de groenste zorg van Nederland te leveren?

Het einde van de operatie is in zicht. Netjes hechten we de huid van meneer A. Daarna verbinden we de enkel en haal ik alle blauwe doeken van zijn been. Ik duw de enorme bal aan gazen, doeken en draden in een grote vuilniszak. De blauwe afvalbal doet me denken aan de Pale blue dot, de foto die de astronauten van de Voyager 1 in 1990 namen van onze aarde. Als we die voor de kleinkinderen van meneer A. willen behouden, moeten we misschien onze koers toch wat verleggen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.