Koningsdag: van aubade tot silent disco

Oranjeverenigingen De liefde voor het koningshuis zit Rotterdammers in het bloed. De Oranjeverenigingen zijn met name in de voormalige dorpen in de stad actief. „Hier heerst het gemeenschapsgevoel.”

In Rotterdam zijn elf Oranjeverenigingen en -comités actief, volgens een overzicht van de gemeente.
In Rotterdam zijn elf Oranjeverenigingen en -comités actief, volgens een overzicht van de gemeente.

Koningsdag aan de Breedveldsingel in Hillegersberg begint om 09.00 uur met het hijsen van de Nederlandse driekleur. Het Wilhelmus, begeleid door een trompettist, schalt dan door de Rotterdamse wijk. „Bij Koningsdag zingen we het Wilhelmus, dragen we oranje kleding, eten we oranjetompoezen en schenken we oranjebitter”, zegt bestuurslid Mark Bal van Oranje-Comité Breedveldsingel. „Het is een onderdeel van de Nederlandse cultuur.”

Na het traditionele startsein, storten tientallen kinderen en hun ouders zich op de vrijmarkt. Later op de dag zijn er spelletjes voor de kinderen, is er muziek en kan er wat gedronken worden aan de bar. Ongeveer 900 bezoekers, vooral uit de wijk, vieren hier Koningsdag. Het comité bestaat 61 jaar.

Een paar honderd meter verderop, bij het feest van het Oranjecomité Componistenwijk (52 jaar oud), ook in Hillegersberg, is de aftrap minder ceremonieel. „De vlag hijsen en het Wilhelmus zingen deden we alleen tijdens ons jubileumjaar”, zegt betuurslid Elisabeth Santman. „Koningsdag is voor ons vooral een leuk feest voor de buurt met springkussens, optredens en muziek.”

Niet zo’n revolutionaire stad

De verjaardag van de koning(in) wordt al decennia aangegrepen voor een feest in de eigen wijk. Parades, aubades, vrijmarkten, muziek en kinderspelletjes zorgen voor verbinding, zeggen de bestuursleden van Rotterdamse verenigingen. Gezelligheid is voor de verenigingen vaak de belangrijkste motivatie om een feest te organiseren. Maar de viering van de verjaardag van koning Willem-Alexander op 27 april, is voor veel bestuursleden eveneens belangrijk.

Lees dit artikel: 30 jaar Koninginnedag in beeld

De liefde voor het koningshuis zit Rotterdammers al honderden jaren in het bloed. „Rotterdam is nooit zo’n revolutionaire stad geweest als bijvoorbeeld Amsterdam”, zegt historicus Han van der Horst. Een van de bekendste Rotterdamse voorvechters van de Oranjes is Catharina Mulder, beter bekend als Kaat Mossel. „Rond 1780 trok zij met andere Oranje-aanhangers ten strijden tegen de patriotten”, zegt Van der Horst. Nog steeds wordt zij in Rotterdam bezongen in liederen en is er een restaurant dat haar naam draagt.

Het vieren van Koninginnedag was vorige eeuw erg populair in de Maasstad. In kranten uit 1936 staan foto’s van een bomvolle Coolsingel. „Zooals ieder jaar werd Koninginnedag te Rotterdam ingezet met een aubade voor het stadhuis op den Coolsingel”, is te lezen in het bijschrift in de Opregte Steenwijker Courant van 4 september. Andere kranten schrijven over „straatfeesten, optochten en kindervermaak” ter ere van de verjaardag van Wilhelmina op 31 augustus.

Lees dit artikel: tegenstanders van de monarchie zijn er ook

In Rotterdam zijn, volgens een overzicht van de gemeente, elf Oranjeverenigingen en -comités actief. In Kralingen, Hoek van Holland, Pernis, Katendrecht, Prins Alexander, de Tarwewijk, het Lis- en Kleiwegkwartier en Oud-Charlois worden wijkfeesten georganiseerd. Hillegersberg heeft zelfs twee Oranjeverenigingen. „Vooral in de dorpen die later door Rotterdam zijn geannexeerd, zie je dat de verenigingen actief zijn”, zegt historicus Han van der Horst. „Hier heerst het gemeenschapsgevoel. Het zijn dorpen in de stad.”

Bestuurslid Elisabeth Santman van Oranjecomité Componistenwijk herkent dat. „Het voelt hier als een dorp. Het heeft dat gemoedelijke ons-kent-onssfeertje. Mensen vinden het leuk om iets te organiseren.” De spelletjes, optochten en optredens zijn vooral gericht op jonge kinderen en hun ouders. De meeste verenigingen zijn daarom actief in wijken waar veel jonge gezinnen wonen.

Spelletjeswalhalla

Zo verandert het Mecklenburgplein in Kralingen op 27 april in een spelletjeswalhalla. Ook Oranje Vereeniging Rotterdam-Oost richt zich vooral op de kinderen uit de wijk en hun ouders. „Dit jaar hebben we een skatebaan en een silent disco”, zegt bestuurslid Taco de Jongste. „Ieder jaar proberen we iets nieuws neer te zetten.” De kroontjesparade, een kinderoptocht, waarbij de kinderen een zelf versierde kroon dragen, is een jaarlijks terugkerende traditie. Vorig jaar trok het oranje-evenement 2.000 bezoekers.

„Het doel om met de viering de aandacht te vestigen op het koningshuis is nog steeds belangrijk”, zegt De Jongste. „Maar Koningsdag is, in elk geval voor mij, vooral een mooie aanleiding voor een groot feest in de wijk. Wij hebben bijvoorbeeld geen jazzfeest of carnaval. Dit is een van de weinige wijkfeesten.”

De vergaderingen van het bestuur voorafgaand aan het grote evenement, zijn vooral gezellig. „Het is niet zo dat we elke vergadering beginnen met een spijkerhard Wilhelmus”, zegt De Jongste. „Of we afsluiten met drie hoeraatjes? Dat zal misschien een enkele keer voorkomen. Maar we zijn geen nationalistisch clubje. We organiseren een mooi volksfeest dat de samenleving verbindt.”

Toch is de vereniging, die 94 jaar bestaat, niet vrij van gebruiken en tradities. „Op Koningsdag zelf gaan de mannelijke bestuursleden gekleed in pak mét das. We dragen dan een oranje of rood-wit-blauwe sjerp”, zegt De Jongste. Om het officiële karakter van het tenue moest hij wel een beetje grinniken. „Nee, het is niet zo praktisch tussen al die kinderspelletjes, maar het hoort bij Kralingen en bij onze vereniging.”