Het klonk te mooi om waar te zijn en dat was het ook

Documentaire Ondernemer Elizabeth Holmes zou een medische revolutie ontketenen. Tot bekend werd dat ze iedereen had voorgelogen. In een nieuwe documentaire blijft de meester-oplichter ongrijpbaar.

Op het hoogtepunt was de medische startup Theranos negen miljard dollar waard.
Op het hoogtepunt was de medische startup Theranos negen miljard dollar waard. Beeld uit documentaire, HBO

Ze knippert niet met haar ogen. Ze praat waarschijnlijk expres met een lage stem, maar haar echte stem zullen we niet horen. Voormalig techmiljardair Elizabeth Holmes blijft een mysterie, zelfs na een twee uur durende documentaire over het schandaal rondom haar biotechbedrijf Theranos. Over haar daden laat The Inventor: Out for Blood in Silicon Valley geen twijfel bestaan: Holmes (1984) liet investeerders, de media en zelfs haar eigen personeel lange tijd geloven in een medische revolutie die alleen in haar hoofd bestond.

Ze was een superster in Silicon Valley, een vrouw die de Steve Jobs van de gezondheidszorg ging worden. Theranos, opgericht in 2003 toen ze 19 jaar oud was, had een apparaat ontwikkeld waarmee op een makkelijke manier bloedtests gedaan konden worden, een uitvinding die dure laboratoriumtests overbodig zou maken. Enge naalden waren ook niet meer nodig, een klein prikje van een ‘nanotainer’ zou voortaan voldoende zijn om bloedonderzoek te doen. Het klonk te mooi om waar te zijn en dat was het ook: het apparaat dat de bloedtests deed, Edison genaamd, kon niet wat Holmes beloofde. Medewerkers in het laboratorium zaten met de handen in het haar terwijl de buitenwereld ingepalmd werd met mooie presentaties van Holmes en haar rechterhand Ramesh Balwani, met wie ze in het geheim een relatie had.

Hoe kon het zover komen?

Op het hoogtepunt was Theranos negen miljard dollar waard. Tot eind 2015 bekend werd dat haar hele onderneming gebouwd was op bluf, leugens en bedrog. Hoe kon het zover komen? Na een boek (Bad Blood) en een podcast (The Dropout) doet Alex Gibney een aardige poging om alles op een rijtje te zetten. De regisseur krijgt de hoofdpersoon niet voor zijn eigen camera’s, maar maakt wel slim gebruik van archiefbeelden en eerdere interviews die de mediagenieke Holmes gaf. Verder komen klokkenluiders, journalisten en andere betrokkenen aan het woord om een beeld te schetsen van de gekte.

Naast deze ‘pratende hoofden’ maakt Gibney gebruik van computeranimaties om te laten zien hoe de apparaten van Theranos van binnen aan het falen waren. Het verhaal wordt nuchter en degelijk gebracht, al krijgt Gibney uiteindelijk geen grip op de persoon Holmes. Het niveau van zijn diepgravende Scientology-documentaire Going Clear bereikt hij ook niet.

Eerder dit jaar kwam er een andere spraakmakende documentaire uit over een andere zichzelf volledig overschattende ondernemer. In Fyre: The Greatest Party That Never Happened was te zien hoe oplichter Billy McFarland het Fyre Festival op de Bahama’s volledig uit de hand liet lopen. Die film zat vol met krankzinnige anekdotes en had een vermakelijke vertelstructuur. Gebruikers op sociale media hadden er nog weken plezier van.

Can’t Touch This

The Inventor bevat zwaardere materie en mist grotendeels de entertainmentwaarde van Fyre. Een grappig stukje komt wel even in de buurt. In oudere beelden zien we Holmes binnenkomen bij een grote meeting met haar werknemers terwijl ‘U Can’t Touch This’ van MC Hammer over de speakers van Theranos wordt gespeeld. De pijnlijke dansjes en het overdreven enthousiasme zouden goed in een scène van een sitcom als The Office passen.

Hollywood is bezig met de logische volgende stap: de dramatisering van het schandaal. Er staan al twee concurrerende projecten in de steigers: komiek Kate McKinnon gaat Holmes spelen in een miniserie, terwijl Jennifer Lawrence die rol gaat invullen in een speelfilm van Adam McKay (Vice, The Big Short).

De echte Elizabeth Holmes loopt nog vrij rond terwijl ze zich opmaakt voor meerdere rechtszaken. Een tv-ploeg zag haar onlangs in San Francisco lopen met haar nieuwe vriend en mogelijke verloofde. Ze gaf geen commentaar. Volgens omstanders gebruikt ze haar lage stem nog steeds.