Afrikaans virus drijft prijzen varkensvlees op

Varkenspest in China Varkensvlees wordt duurder door de uitbraak van Afrikaanse varkenspest in China. De inkoopprijs steeg al met 40 procent. Gunstig voor de Nederlandse varkensboer, maar de ziekte kan ook in Europa toeslaan.

Varkensvlees op een markt in Hongkong. De prijzen stijgen door een uitbraak van Afrikaanse varkenspest.
Varkensvlees op een markt in Hongkong. De prijzen stijgen door een uitbraak van Afrikaanse varkenspest. Foto Alex Hofford/EPA

Er heerst grote onrust onder de makers van hammen en worsten: de varkensvleesprijzen stijgen ongekend hard. Oorzaak is de uitbraak van Afrikaanse varkenspest in China. Door het hele land zijn Chinese varkensboerderijen besmet geraakt met de virusziekte.

De effecten van de uitbraak zijn ook in Nederland voelbaar. De inkoopprijs van varkensvlees ligt nu ongeveer 40 procent hoger dan in januari dit jaar. De Vereniging voor de Nederlandse Vleeswarenindustrie (VNV) waarschuwt dat deze prijsstijging niet alleen door de vleesverwerkers gedragen kan worden, maar kan worden doorberekend aan de klant.

  1. Waarom heeft een virusuitbraak in China zoveel invloed op Nederlandse prijzen?

    China is de grootste varkensvleesproducent ter wereld. Ongeveer de helft van alle varkens in de wereld wordt daar gehouden. Daarnaast eten Chinezen ook nog eens het meeste varkensvlees van alle landen.

    Maar door de Afrikaanse varkenspest, die vorig jaar toesloeg in China, zijn inmiddels al miljoenen varkens ziek geworden, doodgegaan, of geruimd.

    Volgens meldingen worden nu in China zo’n veertig miljoen varkens minder gehouden dan vorig jaar, zegt de Wageningse onderzoeker Willie Loeffen, die gespecialiseerd is in varkenspest. Chinezen zijn voor hun vlees daarom nu veel sterker afhankelijk van het buitenland. Dat drijft prijzen wereldwijd op, omdat het om zulke grote hoeveelheden gaat.

  2. De prijzen van varkensvlees schommelen wel vaker flink. Waarom trekken de vleesverwerkers dan nu aan de bel?

    Omdat het einde nog lang niet in zicht lijkt, zegt woordvoerder van de VNV Richard van der Kruijk. „Wij hebben begrepen dat er een gat van 30 à 40 procent in de productie in China is geslagen.”

    Van der Kruijk zegt wel dat het moeilijk is om betrouwbare cijfers te krijgen uit China. Maar hoeveel het ook precies is: het gat is zo groot dat dit langdurig invloed gaat hebben op de beschikbaarheid en prijs van varkensvlees.

    De vleesverwerkers – in Nederland ongeveer honderd bedrijven, die samen jaarlijks zo’n 1,25 miljard euro omzetten – kunnen die hogere prijzen niet langdurig alleen dragen, zegt hij. „We moeten de pijn gaan verdelen.”

    Makkelijk is dat niet. Supermarkten houden er niet van opeens veel hogere prijzen te vragen aan hun klanten. Ze staan daarom ook niet te trappelen om zelf een hogere inkoopprijs te gaan betalen.

    Het is ook de vraag hoe de hogere prijzen zullen vallen. De VNV vreest dat consumenten dan zullen afhaken. Misschien stappen ze over naar kip en rund, of – een nog grotere angst van de sector – een vleesloos product. Het kan ook zijn dat ham met het Beter Leven-keurmerk wordt ingeruild voor een goedkoper product zonder keurmerk, zegt Van der Kruijk.

  3. Wat is Afrikaanse varkenspest precies? En hoeveel last hebben we er hier in Europa van?

    Afrikaanse varkenspest is een virusziekte. De uitbraak in China is overigens niet de variant die in de jaren negentig Nederlandse varkensboeren teisterde, met grote ruimingen tot gevolg: dat was de klassieke varkenspest.

    De Afrikaanse varkenspest ontstond – de naam zegt het al – in Afrika en dook ruim tien jaar terug op in de Kaukasus. Sinds 2018 is de ziekte ook in China te vinden. Voor varkens is de virusziekte meestal dodelijk, maar er zijn geen aanwijzingen dat die gevaarlijk is voor de mens.

    De ziekte verspreidt zich niet door de lucht, maar wordt onder meer overgedragen via direct contact tussen zieke wilde zwijnen en gewone varkens, of via besmet voedsel. In producten als salami kan het virus maandenlang actief blijven.

    Loeffen denkt dat China nog lang niet van de Afrikaanse varkenspest af is. „Op kleine varkenshouderijen, daar zijn er een boel van in China, is het onmogelijk gebleken de ziekte te bestrijden. Er is ook geen vaccin.”

    In verschillende oostelijke EU-landen, zoals Polen en de Baltische staten, is de Afrikaanse varkenspest inmiddels ook gesignaleerd. Hier worden al maandenlang zieke wilde zwijnen gevonden. Een aantal keer zijn ook varkensbedrijven besmet geraakt. En in september 2018 was het raak met wilde zwijnen in België. Mogelijk doordat besmette dieren illegaal uit Oost-Europa zijn gehaald voor de jacht, zegt onderzoeker Loeffen, maar hij acht een ‘broodje-worst-scenario’ – met bijvoorbeeld besmette salami – ook waarschijnlijk. In Nederland zijn er nog geen uitbraken geweest, maar vanwege het gevaar daarvan zijn extra veiligheidsmaatregelen van kracht.

  4. Wilde zwijnen zijn de klos sinds de Afrikaanse varkenspest in Europa huishoudt: in verschillende Europese landen is flink op ze gejaagd.

    Lees ook: Omstreden hek moet Denemarken beschermen tegen de Afrikaanse varkenspest.
  5. Wat betekent de Chinese uitbraak voor Nederlandse varkensboeren?

    De hogere prijzen zijn „heel mooi” voor de boeren, zegt Frans van Dongen van de Centrale Organisatie voor de Vleessector (COV). „Dat is ze zeker gegund, ze hebben slechte jaren gehad. De rentabiliteit staat onder druk. Ook goed dat ze ruimte hebben om investeringen te doen op het gebied van dierenwelzijn en milieu.”

    Hun positie is ook relatief sterk, denkt Van Dongen. Voor vers vlees, zoals speklapjes, karbonaadjes of varkenshaas, hebben Nederlandse supermarkten onderling afgesproken alleen nog vlees met minimaal één ster van het Beter Leven-keurmerk te verkopen. Supermarkten kunnen daarom niet zomaar overstappen op goedkoper vlees uit andere landen, zegt Van Dongen. Bij vleeswaren, zoals ham of salami, geldt die afspraak overigens niet.