Toegenomen macht van netmanagers ‘onwenselijk’

Publieke Omroep Kamerleden laten zich kritisch uit over de „verschuiving in zeggenschap” binnen de publieke omroep.

Illustratie Thomas Schats

Politieke partijen VVD, CDA en SP noemen de toegenomen macht van de zendermanagers van de publieke omroep „kwalijk” en „onwenselijk”. CDA en SP hebben Kamervragen gesteld aan minister Arie Slob (Media, ChristenUnie).

Dinsdag bleek uit een artikel in NRC dat de macht van de netmanagers van de NPO veel groter is dan de Mediawet toestaat. Formeel moeten netmanagers het profiel van een zender bewaken, zij beslissen over het verdelen van de zendtijd en het geld. Als het om televisie gaat doet Frans Klein dat voor NPO1, Gijs van Beuzekom voor NPO2 en Suzanne Kunzeler voor NPO3. Zij mogen zich niet met de inhoud van programma’s bemoeien, daar gaan de losse omroepen over.

In de praktijk is die bemoeienis er echter wel. Uit gesprekken en documenten komt naar voren dat netmanagers zich mengen in de keuze van een presentator, de titel van een programma, maar ook zelf programma’s bedenken, inclusief presentator, de keuze voor de externe producent en de omroep die het uitzendt.

SP-Kamerlid Peter Kwint wijst de minister erop dat deze „niet-wettelijke verschuiving in zeggenschap” al voorzien was bij de invoering van de nieuwe Mediawet in 2016. Destijds wilde Herman Sietsma (ChristenUnie), partijgenoot van mediaminister Slob, vastleggen dat de overheid in de gaten moet houden dat de NPO de autonomie van de omroepen respecteert. De motie kreeg geen meerderheid.

Minster Dekker (VVD) verzekerde toen dat de omroepen niet „onder curatele van de NPO” zouden komen te staan. Zo zou de NPO bijvoorbeeld niet gaan over de presentator van een programma. De SP vraagt Slob nu wat die gaat doen „om de beloftes van uw voorganger” waar te maken.

Daarnaast vallen de partijen over de dubbelrol van Frans Klein, die als netmanager NPO1 aan zichzelf verantwoording aflegt. Klein is namelijk eveneens directeur televisie van de NPO, „waardoor de slager zijn eigen vlees keurt”, aldus de SP.

GroenLinks pleit voor onderzoek door het Commissariaat voor de Media. Tweede Kamerlid Lisa Westerveld wil dat de toezichthouder bekijkt of „de wet wordt nageleefd op het punt van de autonomie van de omroepen”. In dat onderzoek is het volgens Westerveld ook verstandig om de dubbele functie van Klein mee te nemen.

Of de toezichthouder ook daadwerkelijk een onderzoek start wil het Commissariaat niet zeggen. „Over onderzoeken doen wij in beginsel geen uitspraak. Zodra wij iets naar buiten willen brengen, doen wij dat via onze site.”

Over de personele kwestie rondom de dubbelfunctie van Klein wijst het Commissariaat naar de raad van bestuur en de raad van toezicht van de NPO. „Zij zijn in eerste instantie verantwoordelijk.”

Behalve kritiek op de macht van de netmanagers, valt er ook wat voor hun functie te zeggen. Tot 2006 had iedere omroep zijn eigen ‘thuisnet’ – TROS zond uit op Nederland 2, VARA en VPRO op Nederland 3. Dat model ging in 2006 op de schop: de drie netten werden geprofileerde zenders en de netmanagers verdeelden de tijd. NPO1 werd de zender voor de publiekstrekkers, NPO2 voor informatieve programma’s en NPO3 voor jongeren. Dat model heeft voor meer kijkers gezorgd.

Volgens de VVD zijn netmanagers en zenderidentiteiten echter „achterhaalde begrippen in een tijd dat mensen kijken via NPOStart, Netflix en YouTube”.