In Alkmaar begint de gasrevolutie

Energietransitie ‘Superkritischwatervergassing’ moet Nederland op grote schaal schoon gas uit afval bieden. Veelbelovend, vinden Gasunie en pensioenbelegger PGGM. Ze steken geld in de technologie.

In de fabriek van SCW in Alkmaar staat een machine die ‘groen’ gas maakt, dat in principe zo het gasnetwerk in kan.
In de fabriek van SCW in Alkmaar staat een machine die ‘groen’ gas maakt, dat in principe zo het gasnetwerk in kan. Foto Rob van Dullemen

Rrrrrr, rommelt de stalen schuifdeur. Gerard Essing (56), directeur van SCW Systems, trekt de toegang naar de machinekamer open. Daarachter: tientallen buizen aan twee lange wanden. Een kluwen gekleurde draden op muur en vloer. Voorzichtig stapt hij de kamer binnen en wijst naar een van de buizen. „Hier zit het patent op.”

De machine, die in de fabriek van SCW in Alkmaar staat, maakt ‘groen’ gas, dat in principe zo het gasnetwerk in kan. Het opvallende: dat gebeurt op basis van natte organische reststoffen, zoals afgekeurde eieren, slachtafval, gft, rioolafval of zelfs een olieproduct als plastic.

Deels is dat niet nieuw. Vergisting van biomassa om gas te maken bestaat al langer. Maar de methode die SCW toepast – superkritischwatervergassing genaamd – haalt uit dezelfde hoeveelheid biomassa op snellere wijze veel meer gas. Bovendien geldt het ook voor natte biomassa, wat tot op heden niet mogelijk was.

Dat is zo veelbelovend dat gasdistributeur Gasunie 10 miljoen euro investeerde in de gasinfrastructuur van de fabriek van 20 miljoen euro. En nu stopt ook pensioenbelegger PGGM geld in de start-up. Het precieze bedrag is niet openbaar, maar duidelijk is dat het om meerdere miljoenen gaat.

Naar inschatting van de energie-experts van PGGM kan de technologie de komende jaren een belangrijke rol spelen in de energievoorziening – natuurlijk met bijbehorend rendement. „Voor het verduurzamen van de elektriciteitsvoorziening zijn al verschillende oplossingen. Dit is de eerste schaalbare verduurzaming van de gasproductie”, zegt Willem Jan Brinkman, director private equity bij de pensioenbelegger.

Lees ook de column van Menno Tamminga over het voornemen van PGGM om met Shell Eneco te kopen

Snelkookpan

In een vergaderzaaltje vertelt directeur Essing enthousiast over wat superkritischwatervergassing inhoudt. „In feite is het niet anders dan het versnellen van het natuurlijke proces dat gas creëert: organische resten worden onder hoge druk en temperatuur eeuwenlang samengeperst.”

Die omstandigheden bootst SCW na in een buizenstelsel dat werkt als een ‘snelkookpan’. Door druk en temperatuur op water en organische resten flink op te voeren, tot boven de 375 graden Celsius, wordt water ‘superkritisch’: het onderscheid tussen vloeibaar en gas verdwijnt. De moleculen van de organische resten worden zo ‘gekraakt’, waarna je gas en waterstof overhoudt.

Op de locatie van SCW in Alkmaar staat op dit moment één machine, er worden er de komende tijd nog meer gebouwd. Essing verwacht deze zomer het eerste groene gas aan het Nederlandse netwerk te leveren. Er zijn verder plannen voor fabrieken in Rotterdam en Groningen. Op die laatste locatie wordt binnenkort gestart met de vergunningsaanvraag. Het gaat in totaal om investeringen van rond de 500 miljoen euro, waar Gasunie ook aan bijdraagt.

Essing vond watervergassing niet zelf uit, het fenomeen is al langer bekend. Wel kwam hij zelf – zonder scheikundige achtergrond – op het idee om het te gebruiken in de energietransitie. Na verkoop van een eigen telecombedrijf – in Rusland hielp hij onder andere met geld van George Soros het mobiele netwerk uit te rollen na de val van het communisme – begon hij met de opbrengsten in eerste instantie een wijnwebwinkel, maar dat was het toch niet helemaal. Dus stortte hij zich op zijn andere passie: de energietransitie. „Ik ben onderzoeken gaan lezen van universiteiten over het onderwerp. Toen kwam ik superkritischwatervergassing tegen. Ik heb alles doorgenomen en een conclusie getrokken: het is eigenlijk relatief makkelijk.”

In 2013 begon Essing met eigen geld, een aantal investeerders en een team van ingenieurs aan een ontwerp voor een machine. De eerste technicus die hij inhuurde kwam net van de TU Delft, anderen meldden zich toen SCW Systems een beetje begon te leven in het „wereldje”, aldus Essing. Zo leidt een oud-Shell-werknemer nu het laboratorium van SCW.

Buitenwereld

Twee jaar later werd het eerste gas geproduceerd, waarna Gasunie besloot mee te investeren in een fabriek. Het gastransportbedrijf heeft hoge verwachtingen. Topman Han Fennema zei eind 2018 tegen het Dagblad van het Noorden dat hij in 2023 500 miljoen kuub gas wil maken met superkritischwatervergassing. Ter vergelijking: in Groningen worden meerdere miljarden kubieke meters gas per jaar gewonnen.

SCW wilde lange tijd niet naar buiten treden met de machine: eerst moest alles werken. De website ziet er uit alsof die uit de beginperiode van het internet komt. Kamerleden die op bezoek kwamen, werd verzocht niet te twitteren over wat ze gezien hadden. Maar nu PGGM investeert en commerciële productie van het gas nabij lijkt, is besloten dat de buitenwereld meer mag weten.

Wie het beveiligde terrein bezoekt, vraagt zich vroeg of laat af of hij nu staat te kijken naar de toekomst van de energievoorziening, of toch eerder naar een luchtkasteel. „Er hebben mensen gevraagd of we hier onder de grond niet een gastank hebben staan die we af en toe opendraaien”, vertelt financieel directeur Philip Janssen.

SCW is de ongelovige reactie van bezoekers gewend. Ook PGGM heeft urenlang geprobeerd gaten te schieten in SCW en het bedrijf uitgebreid doorgelicht. Essing heeft dan ook antwoorden klaar. Hoe efficiënt is de technologie eigenlijk? Watervergassen kost volgens de directeur relatief weinig energie. Er komt vijf tot zeven keer meer kilowatt uit de machine dan het kost om hem te laten draaien.

Uitdagingen

Nog zo’n vraag: is er nog wel toekomst voor gas? Deskundigen zijn het er volgens Essing over eens dat het ondenkbaar is dat heel Nederland van het gas af zal gaan. In ieder geval blijft het nodig in de industrie. „Net als in gebieden die niet zo snel van het gas af kunnen, zoals de Amsterdamse binnenstad.” En in het buitenland gaat men vandaag de dag juist vaak áán het gas.

Zijn er dan helemaal geen uitdagingen meer? Natuurlijk wel, zegt Essing. Het team is op dit moment bijvoorbeeld druk met het ‘op spec’ krijgen van het gas: het moet schoon genoeg zijn om deze zomer het netwerk in te gaan. Daarna moet het bedrijf sterk gaan uitbreiden.

En dan zijn er nog de ontelbare kleine praktische hobbels die elk beginnend bedrijf moet nemen. Essing: „Je hebt het ook over basale vragen als: hoe snel slijt de machine?”