Sri Lanka blokkeert sociale media wegens desinformatie en haatberichten

De uitzonderlijke maatregel, ingesteld na de reeks aanslagen waar zeker 310 doden vielen, komt in een tijd van groeiende bezorgdheid over de schadelijke effecten van sociale media.

In Sri Lanka zijn sociale media geblokkeerd.
In Sri Lanka zijn sociale media geblokkeerd. Foto LAKRUWAN WANNIARACHCHI/AFP

Al drie dagen duurt de blokkade van de belangrijkste sociale media op Sri Lanka. De uitzonderlijke maatregel, ingesteld nadat op Eerste Paasdag bij een reeks aanslagen zeker 310 mensen om het leven kwamen, komt in een tijd van groeiende bezorgdheid over de schadelijke effecten van sociale media. Nog maar een paar jaar geleden zouden Sri Lankezen Facebook en WhatsApp hebben gebruikt om steun bij elkaar te zoeken en hulp te coördineren. Nu ziet hun regering de platforms als een gevaar voor de sociale orde.

De blokkade van onder meer Facebook, WhatsApp, YouTube, Snapchat en Viber blijft in stand tot de overheid het onderzoek naar de bomaanslagen van zondag heeft afgerond, lieten de autoriteiten maandag weten. De overheid wil voorkomen dat desinformatie en haatberichten over de terreuraanslagen meer geweld en paniek veroorzaken. Sri Lanka, een land met een boeddhistische meerderheid en grote hindoe-, moslim- en christelijke minderheden, kent een lange, geschiedenis van gewelddadige conflicten tussen etnische en religieuze groepen.

Tweede keer

Nationale blokkades van internetplatforms zijn zeldzaam, maar de Sri Lankese regering neemt de ingrijpende stap voor de tweede keer. Vorig jaar legde de overheid sociale mediasites voor korte tijd stil toen bleek dat op internet verspreide geruchten extremistische boeddhisten ophitsten tegen moslims, culminerend in dodelijke rellen en door nepnieuws geïnspireerde wraakacties. De overheid heeft dus reden om een nieuwe door sociale media aangewakkerde geweldsgolf te vrezen.

„Als ik Facebook of WhatApp was zou ik me afvragen waar het verkeerd is gegaan”, twittert Ivan Sigal, hoofd van de internationale organisatie voor burgerjournalistiek Global Voices. „Ik kan geen duidelijker signaal voor gebrek aan vertrouwen in platforms bedenken.”

Dat wantrouwen hebben de platforms deels aan zichzelf te danken, suggereert een dinsdag verschenen onderzoek van Reuters. Daaruit blijkt dat Facebook zijn diensten in 111 talen aanbiedt, maar de huisregels in slechts 41 talen heeft vertaald. De 15.000 moderatoren die de huisregels moeten handhaven spreken 50 talen, waardoor berichten in tientallen talen niet gecontroleerd worden.

Ook in het Singalees, de grootste taal op Sri Lanka, zijn de huisregels niet beschikbaar, blijkt uit het onderzoek van het persbureau. Vorig jaar nog bleek dat Facebook, het populairste sociale netwerk op Sri Lanka, minder dan 25 Singalees-sprekende moderatoren in dienst heeft, op een bevolking van 21,4 miljoen mensen.

„De huisregels kan je zien als de verkeersregels van de platforms”, zegt een woordvoerder van Human Rights Watch Azië tegen Reuters. „Gebruikers en toezichthouders moeten eisen dat de platforms hun regels kenbaar maken aan het publiek en dat ze effectief worden gehandhaafd. Doen ze dat niet, dan opent dat de deur naar serieus misbruik.”

Angst en paniek

Het is overigens de vraag of de maatregel het beoogde doel – de rust bewaren – daadwerkelijk dichterbij brengt. Het stilleggen van vitale digitale infrastructuur kan bijdragen aan gevoelens van angst en paniek, waarschuwen experts. En in het ontstane informatie-vacuüm kunnen allerlei partijen, zoals lokale radio- of tv-zenders, juist gemakkelijker desinformatie verspreiden.

Bovendien weten burgers zo’n blokkade snel te omzeilen. Dat gebeurt via Virtual Private Networks (VPN’s), die gebruikers via computers in het buitenland op internet aansluiten, waardoor het lijkt alsof ze niet in Sri Lanka zitten. De blokkade van vorig jaar werd volgens een officiële schatting door drie miljoen internetgebruikers in Sri Lanka omzeild.