President Trump sprak vorige week op een conferentie op het Witte Huis.

Foto Carlos Barria/Reuters

‘Nixon trad liever af, Trump niet’

Mark Updegrove Amerikaanse historicus

Het Mueller-rapport is belastend voor president Trump. „Grote genade, dit is waar George Washington ons voor waarschuwde.”

Als speciaal aanklager heeft Robert Mueller verschillende indrukwekkende voorgangers in de recente Amerikaanse geschiedenis. Onderzoeken naar de inbraak in het Watergate-gebouw en president Nixon, de Iran/Contra-affaire en president Reagan en naar het bouwfonds Whitewater en president Clinton deden hen buigen, wankelen of vallen. Hoe past het Mueller-rapport in dat rijtje? Historicus Mark Updegrove, onder meer biograaf van de beide Bush-presidenten (The Last Republicans, 2017), zet het Rusland-onderzoek in perspectief, door de telefoon vanuit Austin, Texas.

Wat is uw algemene indruk van het Mueller-rapport?

„Het rapport is behoorlijk belastend voor Trump, ook al is er geen bewijs gevonden voor samenzwering met Rusland. Maar kijk eens naar het aantal aanklachten en veroordelingen in de kringen rond de president. In elk ander tijdsgewricht zou je een hevige algemene reactie hebben gezien. Nu zie je dat de tegenstanders van de president kritischer worden en zijn volgers alleen maar trouwer. De wereld is veranderd. Aan Trump blijft kritiek nauwelijks kleven. Ik weet niet of dat aan hem ligt, of aan een verandering in de moraal die ook na hem zal blijven bestaan.”

Als u het rapport weegt in de reeks Watergate – Iran/Contra – Whitewater, hoe zwaar is dit dan?

„Het Mueller-rapport is heel anders dan het onderzoek naar president Clinton. Daar waaierde een onderzoek naar onregelmatigheden rond een bouwfonds om partijpolitieke redenen breed uit naar strikt-morele kwesties van overspel en seksueel wangedrag. Het Starr-rapport was zeer belastend voor Clinton, het schaadde zijn reputatie, maar het vergrootte zijn populariteit onder de Amerikanen alleen maar.

„Het onderzoek naar de olie- en wapenhandel met Iran en met Nicaraguaanse rebellen was op zijn eigen manier ook schadelijk voor president Reagan. Maar hij haalde de angel eruit door zijn verontschuldigingen aan te bieden in een tv-toespraak. Hij zei nederig: de president ontleent zijn kracht niet aan het Witte Huis en het Oval Office, maar aan het Amerikaanse volk.

„Watergate was verpletterend. Het feit dat iedereen uiteindelijk met eigen oren de president zelf op zijn geluidsbanden kon horen zeggen wat hij had misdaan, maakte aan elke twijfel een eind. Nixon had uiteindelijk gelukkig nog het politieke fatsoen om zelf op te stappen. Dat zie ik Trump nog niet doen.”

Als u kijkt naar de vele aanklachten en veroordelingen die uit het Mueller-onderzoek zijn voortgekomen, denkt u dan wel eens aan All the President’s Men?

„Zeker. Via al die President’s Men raakte het Watergate-schandaal uiteindelijk ook de president zelf. In het Rusland-onderzoek is zoveel rook, dat er wel vuur moet zijn. Er zijn zoveel verdachte activiteiten, zoveel mensen die verdwenen zijn uit de bovenste lagen van deze regering.”

„Van het Watergate-schandaal weten we dat de inbraak deel uitmaakte van een georganiseerde campagne en dat de doofpot vanuit het Witte Huis gecoördineerd werd. Mueller kon coördinatie juist niet bewijzen.

„Dat er geen sprake was van coördinatie komt misschien vooral doordat de campagne van Trump zo chaotisch was. Zet even een stap terug. Watergate ging om een inbraak bij de politieke tegenstanders van de president. Maar het was een onderling Amerikaans gevecht tussen Republikeinen en Democraten. In de aanloop naar de verkiezingen van 2016 zie je een verontrustend patroon van overleg met een vreemde mogendheid, een vijandige vreemde mogendheid, tegen wie we ruim veertig jaar een Koude Oorlog hebben gevoerd. Die mogendheid heeft ingebroken in de computers van een Amerikaanse politieke partij.

Lees ook: Mueller-rapport: wat niet werd weggelakt

„Grote genade. Dit is precies waarvoor George Washington waarschuwde in zijn afscheidsrede: vreemde mogendheden die ons politieke systeem proberen te ontregelen.

„We kunnen geen republiek en geen democratie zijn als ons systeem niet stevig democratisch is. En dat systeem is in 2016 gecompromitteerd. Laat het dan niet op verzoek of in samenwerking met de president zijn geweest, hij heeft er in elk geval zeer laconiek op gereageerd.”

Een van de twee gronden voor de impeachment van Clinton was zijn gelieg tegen de politie en de grand jury die was ingesteld door de speciaal aanklager. Is het verstandig van Trumps advocaten dat ze hem niet hebben laten getuigen?

„Tsja, dat was waarschijnlijk heel slim van ze.”

Bij de tweede grond staat onder meer dat Clinton een medewerker vroeg te liegen in het kader van het onderzoek. Daar lijkt Trump kwetsbaarder.

„Zeker. Hij heeft juridisch adviseur Don McGahn gevraagd ‘iets te doen’ aan Robert Mueller, wat McGahn opvatte als: laat hem ontslaan. McGahn weigerde en toen het uitkwam, vroeg Trump hem een verklaring op te stellen waarin hij dat ontkende. Dat lijkt toch verdacht veel op belemmering van de rechtsgang.”

Trump is de vierde president in korte tijd boven wiens hoofd de dreiging van impeachment hangt. Is het uiterste middel om de president af te zetten een gewoon politiek instrument aan het worden?

„Het inzetten van impeachment is dramatisch veranderd in de laatste decennia. Van een ultimum remedium is het een soort motie van wantrouwen geworden. Iedere volksvertegenwoordiger is daarmee zijn eigen rechter geworden.”

President Nixon spreekt zijn staf op het Witte Huis toe, kort voor zijn vertrek uit de presidentiële ambtswoning als gevolg van het Watergateschandaal in 1974. Foto AP