Komiek rekent af met de oude elite in Oekraïne

Overwinning Zelensky Volodymyr Zelensky won heel ruim van zittend president Porosjenko.

Volodymyr Zelensky, de nieuwe president van Oekraïne.
Volodymyr Zelensky, de nieuwe president van Oekraïne. Foto Tatyana Zenkovich/EPA

Er waait een nieuwe wind door Oekraïne, zegt Zelensky’s campagneleider Oleksandr Korniënko. Op deze lenteavond in Kiev blijkt de tweede ronde van de presidentsverkiezingen niet meer dan een formaliteit.

Als om acht uur de stembussen zijn gesloten, verschijnt kandidaat Volodymyr Zelensky op het podium van het congrescentrum om te kijken naar de exit polls. Hij oogt ontspannen. Samen met het publiek wordt afgeteld naar de eerste uitslag. De marge is zó groot dat er geen twijfel is wie er gaat winnen: 73,2 procent gaat naar Zelensky. Zittend president Petro Porosjenko geeft meteen zijn nederlaag toe. De nieuwe president van Oekraïne houdt het kort. „Ik zal jullie nooit teleurstellen”, zegt Zelensky. „En hoewel ik nog geen president ben kan ik het volgende zeggen tegen alle voormalige Sovjet-landen: kijk naar ons. Alles is mogelijk.”

Bij de eerste ronde van de presidentsverkiezingen haalde de komiek en tv-producent al bijna twee keer zo veel stemmen als Porosjenko. In de afgelopen vijf jaar heeft de zittende president zijn belofte om de corruptie aan te pakken, niet waargemaakt. Oekraïne is nog altijd een van de armste landen van Europa. Kiezers hebben niet zozeer vóór Zelensky, als wel tégen Porosjenko gestemd.

Volgens Zelensky’s campageleider Oleksandr Korniënko is de uitslag een afrekening met een generatie politici, die is begonnen in de jaren negentig: Joesjtsjenko, Tymosjenko, Janoekovitsj, Porosjenko. En volgens Korniënko heeft de oude garde de boodschap begrepen. „Na de eerste ronde is Porosjenko, een man die al twintig jaar de oude elite vertegenwoordigt, van de ene op de andere dag veranderd. Ineens begon hij persconferenties te geven, te praten met maatschappelijke activisten, ja zelfs met bloggen. Zelensky heeft hem daartoe gedwongen. En nu zullen we ook de rest van de zittende elite dwingen dat te doen.”

Korniënko overzag een campagne die zich vooral op sociale media heeft afgespeeld. Zelensky richtte zich tot de kiezer in gelikte filmpjes op YouTube en Instagram. Op internet konden kiezers meedenken over de inhoud van zijn programma. „De helft van de ongeveer tien miljoen Oekraïners die vandaag op ons hebben gestemd bestaat uit jongeren”, zegt Korniënko. „Jongeren die nog nooit in hun leven hebben gestemd.”

Een machtig virus

Directe communicatie met de kiezer zal volgens Korniënko leiden tot een fundamentele verandering in de Oekraïense politiek. „Politici zullen verantwoording moeten afleggen. Ze zullen beter moeten laten zien wat ze doen.” Zelensky’s campagneleider vertelt al door verschillende politici te zijn gebeld. „Ze willen weten hoe ze digitaler kunnen worden, hoe ze meer openheid van zaken kunnen geven.” Die trend zal doorzetten”, zegt hij. „Wij hebben de maatschappij besmet met een machtig virus: de mogelijkheid om politici direct iets te vragen. We moeten de mensen laten zien dat ze iets kunnen veranderen met de comments die ze schrijven, met de vragen die ze stellen op sociale media.”

In de komende maanden zal Zelensky werk maken van een aantal hervormingen: lokale referenda via internet, een wet die impeachment van de president mogelijk maakt, wetgeving die het makkelijker moet maken om de onschendbaarheid van (corrupte) parlementariërs en rechters op te heffen. Daarvoor moet team-Zelensky steun vinden in het parlement, waar Zelensky’s nieuwe partij ‘Dienaar van het volk’ nog niet in is vertegenwoordigd. Op 27 oktober zijn er verkiezingen voor het parlement, de Verchovna Rada, en die zullen van cruciaal belang zijn voor de politieke speelruimte van de nieuwe president.

Nieuwe generatie

Zelensky, zo heeft hij aangekondigd, zal de pro-westerse koers van Porosjenko voortzetten. Oekraïne wil graag lid worden van de EU. Over het NAVO-lidmaatschap wil de nieuwe president een referendum organiseren. De oorlog in Oost-Oekraïne moet tot een einde moet worden gebracht. Zelensky wil zo snel mogelijk onderhandelen met Moskou, maar het uitgangspunt zal daarbij zijn dat de Donbas en de Krim terug moeten worden gegeven aan Kiev. Geen gemakkelijke opgave. En dat geldt ook voor de ambitie om de macht van de Oekraïense oligarchen terug te dringen.

Volgens Korniënko wordt er nagedacht over juridische middelen om de invloed van de oligarchen op de media in te dammen. Uiteindelijk, zo zegt hij, zullen miljardairs als Rinat Achmetov en Ihor Kolomojsky er zelf van overtuigd moeten raken dat ze hun handen moeten aftrekken van de politiek. „Als het land zich blijft ontwikkelen, dan kunnen ze gewoon geld blijven verdienen. Daarvoor hoef je niet uit de staatsruif te eten of ambtenaren te corrumperen.”

Vertrekkend president Porosjenko liet gisteren in zijn toespraak weten dat hij in de politiek blijft. Maar volgens Korniënko is het tijd voor een nieuwe generatie. De generatie van Zelensky, die nog maar 41 is. En voor de generatie Oekraïners die is geboren na 1991, in een onafhankelijk land. „De jongeren die we ervan hebben overtuigd om op ons te stemmen, kunnen we misschien ook overhalen om zelf de politiek in te gaan.”