De superheld als inspiratiebron voor de wetenschap

Superhelden Researcher Barry Fitzgerald van de TU Delft onderzoekt waar de normale wereld en de wereld met superhelden elkaar snijden. Het brengt hem ook op nieuwe wetenschappelijke ideeën.

Een kogelvrije huid, zoals die van Superman of Luke Cage, geeft medische complicaties. Hoe moet je zo’n iemand injecteren of opereren? Handiger is dus een laag ‘organisch staal’ in de huid te activeren als dat nodig is, zoals mutant Colossus van de X-Men doet. Maar hoe voert Colossus zijn lichaamswarmte af als er geknokt wordt? En hoe kijkt hij door die laag biostaal over zijn ogen?

Barry Fitzgerald heeft een oplossing: grafeen. Bijna tweedimensionaal, 200 keer sterker dan staal, een prima thermische en elektrische geleider en je kijkt er dwars doorheen. Ideaal voor Colossus dus.

De Ier Barry Fitzgerald (39), researcher aan de TU Delft, gaf afgelopen jaar naar schatting zo’n tachtig colleges ‘superhero science’ in bibliotheken, scholen en auditoria, in Nederland, Ierland, de VS en China. Fitzgerald modereert webtijdschrift Superhero Science and Technology dat research presenteert in superheldencontext. In eigen beheer bracht hij in 2016 het boek Secrets of Superhero Science uit - waarna The Royal Society of Chemistry een jaar later kwam met een bundel met bijna exact dezelfde titel. Het hangt in de lucht kennelijk.

Mobiele Telefoons

Fitzgerald: „Kijk je vanuit de jaren zestig naar ons dan zijn wij al superhelden. Denk aan mobiele telefoons. Daarmee kan je overal en altijd bellen, je positie bepalen, vertalen, tickets bestellen en het wereldnieuws volgen. Professor Xavier van de X-Men had door telepathie toegang tot alle informatie op de planeet, maar onze gadgets zijn ook niet mis.”

Barry Fitzgerald is een moderne superheldenfan: voor hem zijn het geen stripfiguren maar filmsterren. Als zevenjarige was hij enorm onder de indruk van de speelfilm Superman uit 1978, de oerknal van de huidige superheldenhausse. Hij zag ze allemaal: de oude en nieuwe Batman-series, Spider-Man, X-Men, het Marvel Universum. Captain America: Civil War (2016) zag hij naar eigen zeggen veertig keer: voor hem is het nu ook studiemateriaal.

Zijn enthousiasme voor superhelden is zeldzaam in zijn kringen: collega’s werden volgens Fitzgerald eerder door sciencefiction geïnspireerd tot de wetenschap. Ook inspireren superhelden niet aantoonbaar research. Zo had professor Randy Lewis van Utah State University niet Spider-Man in gedachten toen hij Spider-Goat schiep, een geit die door genetische recombinatie melk afscheidt waaruit je spinrag kan winnen - afbreekbaar en biocompatibel materiaal dat sterker is dan kevlar. Fitzgerald: „Maar superhelden zijn niet nieuw en niet uniek, je vindt ze al in mythen en sprookjes. Neem onzichtbaarheid, waarnaar nu veel research wordt gedaan. Dat wordt niet geïnspireerd door superheld Invisible Woman; voor haar had je al H.G. Wells Invisible Man en zowel in Lord of the Rings als Harry Potter speelt het een rol.”

Professionele ethiek

Maar voor jongeren van nu begint een wetenschappelijke loopbaan mogelijk wel bij Marvel. Superhelden zijn zelf vaak wetenschappers: denk aan Bruce Banner alias The Hulk, Tony Stark alias Iron Man, Shuri van Wakanda. Voor hun professionele ethiek steekt Fitzgerald de hand niet in het vuur: ze blazen routineus huizenblokken op. Fitzgerald: „Bij superhelden gaat in de testfase doorgaans alle ethiek overboord. Ze negeren veiligheidsvoorschriften en protocollen, experimenteren op zichzelf of - bij superschurken - op anderen. Qua ethiek loopt het spectrum van kwaad tot erger.”

Maar wangedrag en blunders van superhelden zijn nuttig om ethische kwesties of implicaties van technologie te illustreren. Fitzgerald: „Een groep studenten werkt aan een project over drones, met de Rotterdamse Markthal als casus. Drones kunnen daar nuttig zijn bij eerste hulp, surveillance of onderzoek, maar hen gaat het om een trainingsprogramma dat mensen leert hoe, waar en wanneer je drones inzet.” De inspiratie: film Spider-Man: Homecoming (2017). Daar krijgt Spider-Man een geavanceerd pak met drones zonder enig idee wat hij daarmee aanmoet.

Lees ook: Waarom superhelden immens populair zijn.

Voor Fitzgerald, een omnivoor lezer van vakliteratuur en research, zijn superhelden in eerste plaats een rijke bron van analogieën. Ook - en juist - op wetenschappelijke congressen. „Die zijn enorm serieus en intens, je wilt je research efficiënt communiceren. Dan helpt een analogie uit de popcultuur enorm.” Hij fungeert gaarne als vraagbak. Zo wilde researcher Sanne Wiersma haar project uitleggen om gist via de genetische knip-en plakmethode CRISPR-Cas te modificeren om zonder zuurstof te functioneren. Fitzgerald biedt haar dan Deadpool aan op, wiens superkrachten worden geactiveerd door hem in een zuurstofarme tank op te sluiten.”

Kruisbestuiving

Superhelden kunnen ook kruisbestuiving op gang brengen, aldus Fitzgerald. Voor zijn lezingenreeks Bingewatch Academy: Superhero Sciencebrengt hij in Delft drie wetenschappers bijeen om een superheld op de snijtafel te leggen - deze week The Flash. „Een leuke manier om fundamenteel onderzoek te presenteren. Ik doe er mijn voordeel mee, zij komen misschien op frisse ideeën.”

Fitzgerald zelf past zijn colleges steeds aan de actualiteit aan. Nu bijvoorbeeld gebruikt hij het onderzoek om de genetische mutatie te identificeren waardoor de Schotse vrouw Jo Cameron vrijwel geen pijn of angst ervaart en veel sneller geneest dan anderen. „Ze hoeft geen verdoving bij de tandarts en merkt pas dat haar hand verbrandt als ze een schroeilucht ruikt.” Een superkracht met nadelen dus, maar Jo Cameron is wel een natuurlijke versie van Wolverine of Deadpool.

Hoe groot acht Fitzgerald de kans dat ergens in een geheime bunker al een Wolverine wordt gekweekt? Een supersoldaat? „Je kan niks uitsluiten, maar ik heb geen data”, houdt hij de boot af. Ook gaat hij niet graag in op speculatie dat gentechnologie en implantaten een privilege van de rijken wordt en op termijn een aristocratie van supermensen in het leven roept. „Dat hoop ik niet. Tegen designerbaby’s bestaat gelukkig groeiende weerstand.”

Welke superheld komt als eerste uit het lab? „Geen twijfel mogelijk: dat wordt Hawkeye van The Avengers.” Een boogschutter met één unieke superkracht: roofvogel-visie. Hawkeye kan inzoomen op twee, drie kilometer en focussen op twee objecten tegelijk. Alfabet Inc. - Google - en Ocumetics brengen binnenkort bionische lenzen op de markt, voor mensen met staar. Maar ook bionische contactlenzen zijn denkbaar. Fitzgerald: „Een kleine aanpassing en die geven je roofvogel-visie. Weg met de verrekijker.” Wat betreft twee doelen tegelijk volgen: je kan een extra elektronische retina, nu beschikbaar voor blinden, aan een optische zenuw bevestigen. „Al moet je wel iets bedenken zodat het brein twee visuele signalen tegelijk kan verwerken.”

De Hulk was leuker geweest, zeg ik. „We kunnen u wel modificeren zodat u groen licht geeft in het donker”, troost Fitzgerald. „Al zou dat onethisch zijn.” Zoals zoveel leuke dingen.