Opinie

    • Rosanne Hertzberger

Het christendom is nu een tandeloze musical

The Passion: relikitsch waarbij het glazuur van je tanden springt. Ik ben er dol op. EO-KRO-NCRV pakken het elk jaar buitengewoon slim aan. Iedereen heeft een rol: van de hoofdrolspelers van Wie is de Mol tot de winnaar van Heel Holland Bakt. Zelfs de karakters met het laagste EO-gehalte worden gecast, voor de rol van Barabas. In vorige jaren de drank- en drugsovertreders Dave Roelvink en Yuri van Gelder. Dit jaar ‘kind van de duivel’-rapper Jebroer. Marco Kroon bedankte voor de eer (jammer). Terwijl Nederland elkaar op sociale media in mootjes hakt, hijst de EO de publieke schurken van dit land op het podium en omhelst ze.

The Passion: het christendom dat zichzelf heruitvindt als musical. Eeuwenlang vochten de protestanten tegen elk versierseltje in de religie, elke huppelnoot in de psalmen, elk tierlantijntje. Er kwam geen einde aan de beeldenstorm. Alles moest gericht zijn op de kernboodschap, de rest was franje. Dat is razendsnel veranderd. Het christendom mag weer romantisch zijn en ontroerend. Iedereen – gelovend of niet – mag zich eraan warmen. En dat doen we dan ook enthousiast. De paus is weer iemand van wie je kunt houden. Hij klinkt tegenwoordig zelfs als één van de meest redelijke, verlichte denkers van onze tijd.

De Matthäus Passion is al jaren een intellectueel verantwoord uitje met de paasdagen. En deze weken biggelden bij de grootste atheïsten van dit land de tranen over de wangen bij het aanzicht van de spectaculaire fik in de Notre-Dame. Die kerk had natuurlijk voornamelijk sentimentele waarde, voor velen het decor van prille liefdesweekendjes. Kerken worden vandaag de dag vooral verdedigd als Europees cultureel erfgoed. Maar bidden? Ho maar. Vorig jaar dook het percentage Nederlanders dat zichzelf tot een religieuze stroming rekent onder de 50 procent. Wie religieus is, is tegenwoordig een minderheid.

‘Je bent niet alleen’ was het thema van The Passion dit jaar. „Ik zal er voor je zijn”, zong het koor in stralend wit. De realiteit in post-religieus Nederland is anders: Nederlanders zijn ontzettend alleen. Het zijn freelancers, flexwerkers, Zelfstandige Zonder Personeel. Het zijn kinderen zonder broer of zus. Het zijn alleenstaande moeders, ouderen, jongeren, werkenden. Ergens in de komende jaren streeft het aantal eenpersoonshuishoudens het aantal gehuwde stellen voorbij. Ik zag een tijdje geleden het meest verdrietige toetje van Nederland in de supermarkt: een eenpersoonsverpakking Viennetta-ijs. Dat is die ijstaart waar je normaal tien plakjes van snijdt, nu in minivorm verpakt. Om alleen te eten op de bank terwijl je kijkt naar dat witte koor van The Passion dat zingt dat je niet alleen bent.

Begrijp me niet verkeerd: ik vind het niet verdrietig omdat mensen eenzaam zijn, dat valt wel mee. Sterker nog, mensen zijn ook vaak alleen omdat het kan, omdat ze financieel onafhankelijk zijn en goede voorbehoedsmiddelen hebben. Prima. Maar we zijn wel ontzettend kwetsbaar geworden. Dat komt niet alleen omdat onze huishoudens steeds kleiner worden, maar omdat alles om ons heen doorgroeide. Terwijl wij de zuilen afbraken, tot elk steentje los kwam te liggen, werd alles om ons heen alleen maar machtiger: scholen, gemeentes, ziekenhuizen, bedrijven. De kerk verloor juist bijna al zijn invloed. De christelijke partijen zijn – ook bij elkaar opgeteld – nog steeds maar een fractie van wat het ooit was. Daarom vinden we het moderne Passiespel zo’n acceptabele vorm van vermaak. Het is tandeloos geworden. De kerk van vandaag heeft een hoog aaibaarheidsgehalte.

The Passion is prachtig theater hoor, een indrukwekkende productie, en toch vertegenwoordigt het een nare ontwikkeling. Ondanks al zijn beperkingen had de kerk nog wel iets meer te bieden dan alleen geloof, zingeving en een gebouw. Het was één van de steunpilaren van het menselijk bestaan en had een nog veel belangrijker rol kunnen vervullen voor al die alleenstaanden. Want in de kerk was je niet alleen. Daar vierde je elkaars life events, daar werd geld ingezameld in geval van nood, daar hielp je ouderen en kwetsbaren totdat je zelf onvermijdelijk één van hen werd. Je was er onderdeel van iets groters, een organisatie waarmee rekening werd gehouden, iets van gewicht om het op te nemen tegen de wereld om je heen. Er is helaas weinig voor in de plaats gekomen. Behalve één keer per jaar een mooie musical op televisie.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.