Recensie

Recensie Boeken

Kennismaken met het literaire personage Allah

    • Anna Krijger

Koran Af en toe komt het boek over de Koran van de Amerikaanse schrijver en Pulitzer Prize-winnaar Jack Miles in de buurt van een biografie van Allah. Hij misleidt de lezer enigszins met de titel, want vaak vergelijkt hij de Bijbel met de Koran.

Jezus Christus, zegt u? Die pacifistische goedzak die te voet door Galilea ging? Oh, u bedoelt die massamoordenaar op zijn witte paard! In de proloog van God in de Koran citeert Jack Miles (1942) Openbaring 19:11–18, waarin Jezus met bloed doordrenkte kleren aan de hemel verschijnt om met een scherp zwaard, dat uit zijn mond komt, volken te slaan. Miles, zelf christen, is nog nooit een collega-christen tegengekomen die zei: ‘Dát is nou mijn Jezus.’ Het zou ook een ernstige fout zijn om christenen als ‘gevaarlijk volk’ te omschrijven vanwege deze passage in hun Heilige Boek, vindt Miles.

Hij geeft nog een voorbeeld van een gruwelijke passage, deze keer uit de Hebreeuwse bijbel. Zijn die paar akelige zinnetjes het bewijs dat Joden agressieve types zijn? Nee, natuurlijk niet. Het gaat er niet om wat er in de Heilige Geschriften staat, maar wat men ermee doet.

De lezer verwacht nu natuurlijk eenzelfde voorbeeld en claim over de Koran en de islam. ‘Dat zou ik inderdaad kunnen doen maar ik ga het niet doen, want dit boek gaat niet over het geweld van de Koran maar over God in de Koran’, schrijft Miles. Maar – waarom hebben we het dan steeds over de God van de Bijbel?

De vraag blijkt exemplarisch voor de rest van het boek. Ja, het is verstandig om Bijbel en Koran met elkaar te vergelijken, omdat de Koran van latere datum is en, volgens de islamitische traditie, de door Joden en christenen vergeten en bewust gemanipuleerde Bijbelpassages voor eens en altijd rechtzet. Maar als het hele boek in feite een vergelijking van een aantal verwante passages in Bijbel en Koran is, en dus net zo veel aandacht besteedt aan de Bijbelse als aan de Koranische god, dan is de titel van het boek toch wat misleidend.

Misleidend

En als de Koran het uitgangspunt is van deze studie, zou het dan niet fijn zijn om zo nu en dan naar de hoofdrolspelers van die betreffende passages te verwijzen met hun Koranische namen? Abraham zou dan bijvoorbeeld Ibrahim heten, Jozef wordt Yousef. Nu blijft de Bijbel, wellicht onbedoeld, toch centraal staan.

Miles heeft zich als doel gesteld om de god van de Koran – die hij voor de helderheid Allah noemt en de god van de Bijbel Jahweh, hoewel het voor de auteur wel om een en dezelfde god gaat – te leren kennen door de Koran theografisch te lezen. In tegenstelling tot theologie, zo legt hij uit, is theografie gebruiksvriendelijker, beschrijvender en komt het af en toe in de buurt van een biografie. We gaan Allah proberen te leren kennen als was hij een literair personage.

Zo laat Miles de lezer zien dat Allah vaker ‘logischer’ lijkt te handelen en vergevingsgezinder is dan Jahweh. Ook worden Bijbelse en Koranische concepten als ‘hemel en hel’ en ‘satan’ op een boeiende manier naast elkaar gelegd. De Koran, die minder verhalend is dan de Bijbel, wordt door deze benaderingswijze op een prettige manier toegankelijker gemaakt voor wie niet met het boek bekend is.