Wouter Van Vooren

Radiomaker Eva Moeraert onderzocht de zelfdoding van haar 18-jarige ex-vriendje

Interview De Vlaamse radiomaker Eva Moeraert onderzocht voor een podcastserie, die deze week begon, de zelfdoding van haar 18-jarige ex-vriendje Björn, in 1997.

Het gekke is, het jaar direct na de zelfdoding van Björn was helemaal geen somber jaar. „Hoegenaamd niet”, zegt de Vlaamse Eva Moeraert (39), die een maand voor het gebeurde haar verkering met Björn had verbroken. „We waren rond de 18 jaar oud, de meesten waren net klaar met de middelbare school. We gingen dingen ontdekken, er waren nieuwe liefjes. Het was een hele spannende, vrolijke tijd.”

En dat terwijl ze er wel „helemaal kapot van was” toen ze hoorde dat Björn, haar ex-geliefde met wie ze bij dezelfde Gentse scoutinggroep zat, uit het leven was gestapt. „Het kwam als een totale verrassing, hij leek helemaal geen sombere jongen.” Björn bleek zijn zelfdoding tot in detail te hebben voorbereid met zijn vriend Tom, iemand van wie Björns vrienden en familie nog nooit hadden gehoord. Tom overleefde de poging. „Dat wij toen niet op zoek zijn gegaan naar Tom, kan ik nog steeds niet begrijpen”, zegt Moeraert aan de keukentafel in haar woning in Gent. Nu, 22 jaar later, maakte ze voor de VPRO een vijfdelige podcastserie die deze week is begonnen, waarin ze naar antwoorden zoekt.

Die zomer hebben ze er nog veel over gepraat, zegt Moeraert, daarna nauwelijks meer. „Toen ik voor de podcast ging rondvragen, bleek iedereen zich de gebeurtenis anders te herinneren. Iedereen had er voor zichzelf een ander verhaal van gemaakt.”

Björn komt in de podcast naar voren als iemand met een dubbelleven. Aan de ene kant populair, type ‘leider’, maar ook een duistere jongen die veel naar grunge luisterde en zijn haar plots roze kon verven.

Hoe was je zelf in die tijd?

„Ik droeg legerboots en mijn haar was soms groen en soms zwart. Ik luisterde naar dezelfde sombere muziek als Björn: Smashing Pumpkins, Jim Morrisson. Net als Björn hield ik heel erg van de melancholie in die muziek. Maar ik ben bepaald niet somber aangelegd.”

Had je toen al kunnen zien dat hij gevoelig was voor suicidale gedachtes?

„Ab-so-luut niet, daar ben ik wel achter gekomen. Ik denk dat ik ergens wel doorhad dat hij gevoelig was. Maar we wisten helemaal niet dat er heel andere gedachten in hem leefden.”

Wat deed je beseffen dat je je in zijn dood wilde verdiepen?

„Ik vond thuis een bruine envelop vol briefjes van mij, gericht aan Björn. Direct na zijn dood heb ik die geschreven. Er zat zo veel schuldgevoel in, zo veel: Waarom? Waarom? Toen ik die briefjes vond herinnerde ik me weer hoe ik ze schreef: ik ging in mijn eentje, op m’n gele scooter, naar de begraafplaats. En dan zat ik daar op een bankje te schrijven.

„Ik wilde eerst alleen een monumentje maken voor de ouders en vrienden. Pas toen ik mensen ging interviewen dacht ik: misschien kan ik iets maken waar alle nabestaanden van iemand die uit het leven is gestapt, zich in kunnen herkennen.”

Met medewerking van VPRO-eindredacteur Randy Vermeulen, collega-radiomaker Timon Van De Voorde en de band Ansatz der Maschine, werd het een strak gemonteerde serie, compleet met cliffhangers en een eigen soundtrack. „Dat voelde in het begin wel raar, je wilt het ook niet sensationaliseren. Maar we willen graag dat mensen het hele verhaal horen, dan moet je het in een passende vorm kneden.”

Hoe is het om van zo’n persoonlijk onderwerp je werk te maken?

„Het was soms erg emotioneel. Ik heb het proces een paar keer een aantal maanden stilgelegd om voor mezelf op een rijtje te zetten wat ik allemaal ontdekt had. Aan de andere kant ben ik nu veel verder in de verwerking. Lore Vonck, een Belgische expert in het rouwproces na zelfdoding, raadt het maken van een reconstructie aan alle nabestaanden aan, omdat het helpt een concreet beeld te vormen.”

Je bent voor de podcast naar de hotelkamer gegaan waar het is gebeurd.

„Ik heb lang getwijfeld of ik dat moest doen. Het is een plek waar ik vaak langskom, in het centrum van Gent. Ik had nog iedere keer een knoop in mijn maag. Maar als je steeds meer te weten komt, ook het politierapport te lezen krijgt, wordt het steeds logischer om ook daarheen te gaan.

„Ik ben blij dat ik het gedaan heb, het geeft een vorm van rust. Als je de details kent, hoef je niet meer te fantaseren. Lore Vonck zegt het ook: vertel altijd de details, ook aan kinderen, want hun fantasie is vaak veel erger. Dat neemt niet weg dat het zwaar was om daar in die kamer te staan, het zat nog dagen in mijn lichaam.”

Wouter Van Vooren

Hoe ging je om met de nabestaanden?

„Dat vond ik het moeilijkste punt: mijn verantwoordelijkheid naar de ouders en vrienden van Björn. Van mezelf wist ik dat ik er klaar voor was om hierin te duiken, maar van de anderen wist ik dat niet. Ik heb zijn ouders constant op de hoogte gehouden. Ik ben heel vaak langs geweest, met en zonder microfoon. Soms heb ik ze ook wel eens gewoon gebeld, om ze te vertellen wat ik had ontdekt. Met name met de moeder is een bijzondere band ontstaan. We gaan samen bloed geven bij het Rode Kruis, daar is zij mee begonnen direct na de dood van Björn.”

Ben je er achter gekomen hoe Björn zijn donkere gevoelens geheim kon houden?

„Ik heb het meest gehad aan een gesprek met een oud-studiegenoot die een zelfdodingspoging overleefd heeft. Hij zei dat als je met die gedachtes loopt het eerst nog klein lijkt, je denkt dat het niet nodig is er met anderen over te praten. Later wordt het zo groot, zo zwaar, dat je anderen er niet meer mee dúrft lastig te vallen. Hoewel dat altijd beter zou zijn.

„Hopelijk gaat er iets van preventie van de podcast uit. Voor mensen die denken aan zelfdoding lijkt het alsof het de enige oplossing is, voor zichzelf, maar ook voor hun omgeving. Als je dan hoort dat zelfs twintig jaar later nog zoveel mensen zoveel verdriet erom hebben – hopelijk kan dat helpen om het niet te doen.”

De podcast Waarom verschijnt sinds 16 april wekelijks: vpro.nl/programmas/Waarom
Praten over zelfdoding kan bij de landelijke hulplijn 113 Zelfmoordpreventie. Telefoon 0900-0113 of www.113.nl.