Al twee weken vast in Turkse gevangenis na stedentrip

Opgepakte Rotterdamse Vrouw Sinds twee weken zit een Rotterdamse vrouw met baby vast in een Turkse gevangenis. „Hoe angstig wij zijn, u heeft geen idee.”

Demonstranten zwaaien in Amsterdam met vlaggen met daarop de Koerdische PKK-oprichter Öcalan. Ze willen dat hij vrijgelaten wordt. Foto Christiaan Paauwe
Demonstranten zwaaien in Amsterdam met vlaggen met daarop de Koerdische PKK-oprichter Öcalan. Ze willen dat hij vrijgelaten wordt. Foto Christiaan Paauwe

Is ze lid van een politieke partij of vereniging? „Nee dat ben ik niet”, reageert de vrouw. Actief op sociale media? Alleen Instagram, zegt ze. En familie of vrienden die actief zijn binnen de Koerdische terreurbeweging PKK, heeft ze dat?

Het is vrijdag 5 april, 17.20 uur. Een ambtenaar van de antiterrorisme-afdeling van het Turkse openbaar ministerie in Istanbul verhoort de 31-jarige A. Op verzoek van de familie wordt alleen een initiaal genoemd. Geboren in Rotterdam. Universitair opgeleid, werkzaam bij een Nederlands energiebedrijf. Sinds 2007 getrouwd. Met haar kind van vijf maanden voor een vakantie in Turkije. En nu terreurverdachte. Een vertaling van het verhoor is in handen van NRC.

Heeft ze deelgenomen aan PKK-activiteiten? „Nee, daar heb ik niet aan deelgenomen”, zegt A. Kent ze PKK’ers? „Ik ken niemand die activiteiten uitvoert in wat voor een terroristische organisatie dan ook.”

Vijf dagen later klinkt een bezorgde stem aan de andere kant van een telefoon. Het is de zus van A. „Hoe angstig wij nu zijn, u heeft geen idee”, zegt de zus. „Ik kan er echt niet bij: dat je op stedentrip bent, en dan wordt opgepakt.”

A. was met haar zus en nichtjes een paar dagen in Istanbul. Haar zus kreeg op het vliegveld Atatürk rolstoelservice – ze was onlangs geopereerd – en werd apart door de beveiliging naar de gate werd gebracht. „Daar kreeg ik een appje dat mijn zus was aangehouden bij de douane. Ik dacht dat het wel niets zou zijn. Maar later bleek het goed mis te zijn.”

A. wordt verdacht van lidmaatschap van een gewapende terroristische organisatie. Samen met haar baby zit ze inmiddels bijna twee weken vast. De Turkse justitie baseert zich op het vrijwilligerswerk van A. voor de Koerdische Volksstichting Rotterdam en de overkoepelende Koerdische organisatie Demned, waar ze in 2015 en 2016 co-voorzitter van was.

Sinds de mislukte couppoging in Turkije in 2016, treedt het regime van president Erdogan nog harder op tegen alles wat als een potentiële dreiging voor de staat wordt gezien. Kritische docenten, militairen, schrijvers, tienduizenden Turken, Koerden maar ook buitenlanders zijn opgepakt. Volgens het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken zitten momenteel zover bekend ongeveer zeven of acht Nederlanders vast in Turkije voor terreurverdenkingen

De arrestatie van A., een Nederlands burger, lijkt nogal willekeurig. Volgens haar zus bezocht A. de afgelopen jaren namelijk meerdere keren Turkije. Dus waarom besluit de Turkse justitie haar nu opeens vast te zetten met aantijgingen dat ze een PKK-terrorist zou zijn vanwege haar werk binnen Koerdische verenigingen, jaren geleden in Nederland?

Ook kwam de aanhouding op een onhandig moment. Een week later was de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Çavuşoğlu op bezoek in Amsterdam om te werken aan de sterk verslechterde betrekkingen tussen Nederland en Turkije. Çavuşoğlu verzocht Nederland om terroristen uit te leveren. Hij beloofde dat de man van A. haar en de baby zou mogen opzoeken. Minister Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) zei over de arrestatie: „Ik heb gezegd dat ik verwacht dat zij een eerlijke rechtsgang krijgt.”

Koerdische organisatie Demned

Demned werd in 2015 ingeschreven in Den Haag. Officiële activiteiten: „Het zorgen voor het behoud van de eigen identiteit en integratie van de Koerden in maatschappelijke structuur.” Demned is een samenwerkingsverband van Koerdische organisaties in Amsterdam, Zaandam, Arnhem, Den Haag en Rotterdam. A. organiseerde volksdans- en taallessen, zegt ze in het verhoor. Toen de spanningen tussen Koerden en Turken in 2015 in Rotterdam opliepen, zat A. met burgemeester Aboutaleb om tafel. Zou er dan sprake kunnen zijn van een terreurbeweging, vraagt de verdediging zich af. Over haar werkzaamheden bij Demned zegt de advocaat: het is een democratisch recht om in een vereniging actief te zijn.

„Vrijheid voor Öcalan, vrijheid voor Koerdistan!”, schalt een stem door de speakers. Een stoet van tweehonderd demonstranten beweegt zich door de binnenstad van Amsterdam. Tientallen vlaggen met de Koerdische leider en PKK-oprichter Abdullah Öcalan zweven boven de menselijke sliert. Het is zaterdagmiddag, ruim een week nadat A. is vastgezet.

De demonstratie is mede-georganiseerd door Demned. Activist Agith Helbest deelt flyers uit. „Dit doen ze om mensen over de grens af te schrikken”, zegt Helbest over de arrestatie. Ja, hij staat achter de PKK omdat dit volgens hem geen terreurorganisatie is maar een onafhankelijkheidsbeweging. Demned heeft volgens hem verder geen banden met de terreurgroep. En A. ook niet. „Het is psychologische oorlogsvoering.”

Helbest denkt niet dat het toeval is dat A. nu opgepakt wordt. Vorige maand zei de Turkse minister van Binnenlandse Zaken nog dat buitenlandse „terroristen en verraders” die op vakantie komen in Turkije aangepakt zullen worden. Minister Blok schreef in een reactie op Kamervragen dat er „zover bekend” geen sprake is van een beleidswijziging in Turkije. Duitsland scherpte het reisadvies voor Turkije aan.

Helbest roept een van de organisatoren van de demonstratie erbij. „Dit is de co-voorzitter van Demned, hij is een paar maanden geleden op de Turkse terreurlijst gezet.” De middelbare man spreekt geen Nederlands maar pakt zijn telefoon erbij en laat zijn gezicht zien op een overheidswebsite. De blauwe lijst: het op een na zwaarste niveau voor Turkse terreurverdachten. Volgens Turkije is hij lid van de PKK.

Een verzoek van advocaten om A. voorlopig vrij te laten, werd dinsdag afgewezen. Het is niet duidelijk hoe lang ze met haar dochtertje blijft zitten voordat ze voor een rechter moet verschijnen. Buitenlandse Zaken biedt A. consulaire bijstand, maar wil zich „niet mengen in de wetten en rechtsgang van een ander land”.

Het ministerie van Justitie en Veiligheid wil niet ingaan op de vraag of er volgens Nederland daadwerkelijk banden bestaan tussen Demned en de PKK.