Erik ten Hag en het speelse Ajax van 2019

Coach en tactiek Hoe laat je als coach een ploeg voetbal spelen dat tot liefdesbrieven inspireert? „Dit zijn structuren waar we aan gewerkt hebben.”

Ajax-coach Erik ten Hag is het middelpunt van de feestvreugde in Turijn, dinsdagavond na afloop van de wedstrijd tegen Juventus.
Ajax-coach Erik ten Hag is het middelpunt van de feestvreugde in Turijn, dinsdagavond na afloop van de wedstrijd tegen Juventus. Foto Filippo Monteforte/AFP

Michael Cox had best nog iets als een epiloog willen meenemen over dit Ajax van Erik ten Hag. Maar zijn boek is al naar de drukker en verschijnt twee dagen voor de Champions League-finale, op 30 mei.

Zonal Marking gaat over tactische trends in het moderne Europese topvoetbal en voert van de intelligente bespeling van ruimtes door het Ajax uit de jaren negentig via strategische Italiaanse ploegen naar de „technische tovenarij van het tiki taka” door FC Barcelona. En van de invloeden van internationale topmanagers op het hedendaagse Engelse voetbal tot de Europese heerschappij van Real Madrid onder coach Zinedine Zidane in de laatste drie Champions League-seizoenen. „Dat is wat saai”, zegt Cox.

Dan ziet hij liever de speelse dynamiek van zelfopgeleide spelers aangevuld met bescheiden aankopen, spelend in een stijl zoals Johan Cruijff dat bedoeld moet hebben. Het Ajax van Erik ten Hag, het Ajax van eind jaren tien. „Indrukwekkend”, zegt Cox. „Zo comfortabel aan de bal allemaal. That classy, natural way to play.”

De Brit Cox, auteur van voetbaltactiekblog Zonal Marking dat door 225.000 Twittervolgers gevolgd wordt, ging er voor zitten afgelopen dinsdagavond. Geboeid al door het Ajax-spelletje in de Amsterdamse heenwedstrijd en die eclatante uitschakeling van Real in stadion Santiago Bernabéu.

Het viel Cox in de thuiswedstrijd op hoe Ajax met overloading van bepaalde zones op het veld Juventus bij vlagen gek tikte. Zes, zeven mannen combinerend op een kluitje en allemaal technisch begaafd genoeg om daar een kans uit te creëren. Zoals ook in de negentiende minuut waarin Ajax voor het eerste gevaarlijk wordt in de return tegen Juventus. Joël Veltman, Hakim Ziyech, strakke schuine pass van Frenkie de Jong naar David Neres, hakje Dusan Tadic, Neres met een gekraakte inzet en Donny van de Beek – bal over.

Breuk met de traditie

Een breuk met de oud-Hollandse traditie, vindt Cox, is hoe de vleugelaanvallers zich ophouden in posities rond de as van het veld. Zowel in balbezit als balverlies. Vlak voor de gelijkmaker van Ajax valt, staan Ziyech en Neres op een paar meter van elkaar, iets links van de as. Daar waar de bal is, zijn ze het liefst. Met krijt van de zijlijn onder de schoenen heeft het allemaal weinig nog van doen.

Vooral Neres meldt zich vaak op Ziyechs rechterkant. „Het is niet eens dat de vleugelspelers naar binnen trekken om met hun goede been uit te halen, dat is vrij standaard tegenwoordig” aldus Cox. „Ze houden simpelweg nauwelijks hun posities vast. Ze trekken niet alleen naar binnen, ze trekken helemaal door naar de andere flank van het veld om soms op dezelfde vleugel combinaties met elkaar aan te gaan.”

Ten Hag heeft zelf vrijdagmiddag het vizier allang op FC Groningen-uit, zaterdagavond uit. Een paar vragen nog duldt hij over Juventus, dan moet het klaar zijn. Nee, hij heeft niet teruggekeken – alleen highlights. Te druk met FC Groningen. Of er een moment in de wedstrijd zat waarin alles samenkwam waar hij met zijn staf aan gewerkt heeft? „Hmm, nou. Je doelt misschien op die one touch-aanval na rust, dat tiki-taka of hoe je het wil noemen. Natuurlijk, er zaten mooie aanvallen bij.” Hij glundert. „Ik denk dat we Ajax gezien hebben in structuren waar we aan gewerkt hebben.” Tot zover Turijn.

Erik ten Hag – Cox schrijft op zijn blog nog over ‘Eric’ – heeft zijn naam gevestigd, in no time. De vijfde Nederlandse coach die een Nederlandse club tot de beste vier van Europa stuwt – en dat in een tijdperk waarin dat ondenkbaar geacht werd. Zijn voorgangers heten Rinus Michels, Leo Beenhakker, Guus Hiddink, Louis van Gaal. Zijn staat van dienst in de top is nog kort, maar de Champions League-campagne van Ten Hags Ajax betekent ook de manifestatie van een nieuwe Nederlandse toptrainer.

De vleugelspelers van Ajax houden simpelweg nauwelijks hun posities vast

Michael Cox Britse blogger

Zoals dat dan gaat, schreef Gazzetto dello Sport deze week over Il Fenomeno Ten Hag. Hij wil het succes niet op zichzelf betrekken, zei hij na het duel. Nu alle twijfel aan zijn geschiktheid bij Ajax weg is, kiest de man zelf voor een bescheiden toon. Dat was ook wel eens anders. „Ik heb eigenlijk overal altijd maximaal gepresteerd”, zo kwam hij binnen bij Ajax. En geen vezel in zijn lijf twijfelde na de 3-0 nederlaag eerder dit seizoen in Eindhoven, toen De Jong de geblesseerde Matthijs de Ligt verving centraal achterin. „We stonden in de opbouw niet hoog genoeg en maakten verkeerde keuzes”, zei hij. „Maar de opstelling klopte.”

De persconferentie in Turijn was dinsdagavond laat een inhoudelijke verhandeling zonder enig mededogen voor de vertalers. Hoor de vakman aan het woord. „Met name in het drukzetten richting Emre Can [ middenvelder van Juventus] moest onze buitenspeler hoog druk zetten zodat we back op back konden gaan aan die kant”, zei Ten Hag. ‘Back op back’ betekent een vleugelverdediger die op zijn eigen flank doordekt tot aan de back van de tegenstander. „Om Juventus ver van de goal te houden.”

Gogme

Het tweede aspect was bij de aanvalsopbouw Schöne en Frenkie de Jong dichterbij elkaar te laten kruipen, terwijl rechtsback Veltman verder zou uitzakken. „Dan komen er ruimtes”, omdat Blaise Matuidi van Juventus „in spagaat komt”, aldus Ten Hag. Hij roemde het tactische bewustzijn van de spelers. „Er zijn er een aantal met zoveel gogme. Vaak zien ze het zelf al. En anders weten ze het met één aanwijzing om te zetten.”

Twee minuten voor de 2-1 zoekt Schöne De Jong op, helemaal aan de linkerkant rond de middellijn. De Deense dertiger overbrugt twintig meter, Matuidi zwemt daardoor in een oceaan van gras in het niemandsland tussen Veltman en Schöne. Schöne krijgt de bal van linksback Daley Sinkgraven en speelt De Jong in, die Veltman volledig vrij aan de rechterkant kan bereiken. Via Veltman komt Tadic in balbezit, die kapt en vindt met een splijtende pass Ziyech iets voor de achterlijn links voor het doel. Diens bal breed voor het doel mislukt.

Ajacied Daley Blind, centrale verdediger, bekijkt de beelden. „Dat noemen ze nou kort, kort, lang”, zegt hij over het korte werk tussen Schöne en De Jong, die dan Veltman op rechts aanspeelt en zo de aanval in gang trekt. Het onheil naderde op dat moment voor Juventus. Coach Massimiliano Allegri gebaarde driftig, zijn elftal werd overlopen. Blind: „Met een bepaalde pressie op het moment dat wij de bal verliezen, kom je in een situatie waardoor je met meer man in een zone bent. Als je dan de bal herovert en in de ploeg kan houden door kort, kort te spelen en het spel te verplaatsen, heb je overmacht. Juventus ging achteruit verdedigen, dat gaf ons de ruimte om te spelen.”

Lees ook het interview met Erik ten Hag: Bij Ajax krijg je nooit alles controleerbaar

Ten Hag, bekerfinalist met FC Utrecht en gepromoveerd met Go Ahead Eagles, stond op het punt de gelouterde Italiaanse topcoach – twee Champions League-finales, vijf landstitels – te overklassen met een elftal dat nog geen halve Cristiano Ronaldo kostte. De Ligt maakte met een beukende kopbal 2-1. De rest is geschiedenis: lof, lyriek, liefdesbrieven, vergelijkingen met Ajax-elftallen van weleer.

Op een bankje in de zon naast het trainingsveld voelt dat allemaal ver weg, vrijdag. „Ik denk dat de basis het positiespel is, daar trainen we bijna elke dag op”. zegt Blind. „We weten dat we op elkaar kunnen bouwen qua passing en dat de basistechniek goed zit. De veldbezetting is heel belangrijk, als dat goed zit hebben we allemaal kwaliteiten om het korte spel te spelen. Dan durf je ook bepaalde combinaties aangaan, dat is fantastisch om te zien.”