The Passion: voor verbroedering moet je niet bij de Dordtse Synode zijn

Religieuze televisie In Dordrecht wordt The Passion gekoppeld aan het verhaal van de Synode van 1619. Dat is misschien niet zo’n heel geslaagde vergelijking.

De cast van The Passion. Vlnr: Martijn Krabbé (evangelist), Lucas Hamming (Judas), Paul Sinha (Petrus), Edwin Jonker (Jezus), Porgy Franssen (Pilatus), Edsilia Rombley (Maria) en Klaas van Kruistum (Verslaggever). Foto EO/ KRO-NCRV
De cast van The Passion. Vlnr: Martijn Krabbé (evangelist), Lucas Hamming (Judas), Paul Sinha (Petrus), Edwin Jonker (Jezus), Porgy Franssen (Pilatus), Edsilia Rombley (Maria) en Klaas van Kruistum (Verslaggever). Foto EO/ KRO-NCRV

Op Witte Donderdag zendt de publieke omroep voor de negende keer The Passion uit, een muzikale openluchtshow waarin het bijbelverhaal wordt verteld over de dood van Jezus. Het populaire tv-programma (3 miljoen kijkers) wordt dit jaar vanuit Dordrecht uitgezonden, en valt samen met festiviteiten rond 400 Jaar Synode van Dordrecht.

Op die synode, een pauze in de Tachtigjarige Oorlog, werd een strijd uitgevochten tussen twee protestantse geloofsgroepen, de remonstranten (Rekkelijken) en contraremonstranten (Preciezen). Parallel liep de machtsstrijd tussen prins Maurits en raadspensionaris Johan van Oldenbarnevelt, die werd onthoofd.

Wat heeft The Passion 2019 met de Dordtse Synode van 1619 te maken?

De remonstrantse Tom Mikkers, van de Evangelische Omroep: „Nederland is nog steeds het land van Rekkelijken en Preciezen. En het gaat nu nog steeds over insluiten of buitensluiten. Verder was het toen ook een strijd tussen elite en volk.”

EO-directeur Arjan Lock wijst erop dat op de Dordtse Synode werd besloten tot een nationale vertaling van de bijbel: de Statenvertaling. Lock: „Daardoor kwam de bijbel binnen handbereik van het gewone volk. Met The Passion proberen wij ook het verhaal van Jezus toegankelijk te maken voor iedereen.” De Statenvertaling standaardiseerde voor het eerst de Nederlandse taal, en droeg zo bij aan de vereniging van de provinciën met hun vele eigen dialecten. Lock: „Zo streven wij ook naar het samenbinden van alle Nederlanders.”

De synode betekende het einde van een godsdiensttwist die op een burgeroorlog had kunnen uitlopen. Na de synode had de ene geloofsgroep gewonnen en werd de ander verdreven. The Passion streeft juist naar verbroedering. Lock: „We hebben The Passion vanaf het begin gedaan met katholieken en protestanten samen. Niemand is eigenaar van het verhaal van Jezus, het is van iedereen, voor iedereen.”

Predestinatie

De synode draaide om de theologische vraag of God ons lot vooraf heeft bepaald, of dat we daar nog zelf iets aan kunnen veranderen. Is dat nog actueel? Lock: „Zeker. Wij hebben geleerd dat we onze eigen keuzes kunnen maken, maar dat er ook iets groters is in het leven.” De liberale gedachte dat alles wat je overkomt, aan jou zelf te wijten is, kan ook deprimerend zijn. Lock: „Het ideaal van de maakbare samenleving leidt tot veel teleurstelling.” Volgens Mikkers ging de synode niet precies over het vraagstuk van de voorbestemming. „Het ging erom of je als gelovige voortschrijdend inzicht mocht hebben. Mag je het geloof aanpassen aan nieuwe inzichten? De Preciezen vonden dat je niet aan de tekst van de geloofsbelijdenis mocht sleutelen. Dat God alles bepaalde, en dat je als sterveling niets had in te brengen, was voor het gewone volk een geruststelling: voor God was iedereen gelijk.”

Theoloog Mirella Klomp van de Protestantse Theologische Universiteit in Amsterdam, doet onderzoek naar The Passion. Volgens haar is het verband tussen The Passion en 400 jaar Synode van Dordrecht ‘vrij associatief’: „Het is city-marketing, The Passion is een glossy voor je stad. De synode ging eigenlijk over onderdrukking van een geloofsgroep – er werd zelfs iemand onthoofd – daar kun je met moeite goede sier mee maken.” Maar toch: de Dordtse Synode beëindigde een godsdiensttwist. Die hebben we nog steeds. Al zien we ze nu meer als culturele botsingen of identiteitskwesties. Klomp: „Als een splijtzwam veel aandacht krijgt, zoals nu bijvoorbeeld de angst voor moslims, dan zoeken de mensen juist naar wat ons bindt.”

Een overeenkomst kan zijn, denkt Klomp, dat iedereen zijn eigen betekenis geeft aan de synode, net als aan The Passion. „Dat zie je vooral bij de interviews tijdens de processie met het lichtgevende kruis. De een zegt: ‘Ik heb ook wel eens iemand verloren’. De ander zegt: ‘Ik ben ook wel eens verraden door een vriend.’”

Hoort dat bij deze tijd, dat iedereen zijn eigen, persoonlijke geloof heeft? Nee, zegt Klomp, ook in tijd van de synode was dat al zo. Klomp: „Mensen hebben zich altijd het geloof op een eigen manier toegeëigend. Je moet religie niet te massief zien. Nu Nederland is ontkerkelijkt, is de omgang met religie een spel geworden. We geloven zoals we winkelen: dit past wel bij me, dit niet. Het passieverhaal wordt zo open neergezet dat je niet christelijk, of zelfs maar gelovig, hoeft te zijn om er iets in te herkennen.”

The Passion (EO/KRO-NCRV). Donderdag, NPO 1, 20.30 uur.