Soedanese militairen proberen regie te houden na coup tegen henzelf

Coup Mohamed Hamdan Daglo leidt op dit moment de overgang na de coup. Tevens is hij voorman van de beruchtste militie in Soedan: de Rapid Support Forces.

Demonstranten voor het militair hoofdkwartier in Khartoum, woensdag.
Demonstranten voor het militair hoofdkwartier in Khartoum, woensdag. Foto Ozan Kose / AFP

Nog altijd proberen de militairen in Soedan de regie te houden over de revolutie tegen henzelf. Sinds het opstappen van president Omar Al-Bashir verschijnen nog steeds norse mannen in uniform op de staatstelevisie die de demonstranten vertellen hoe hún opstand verder moet. Achter gesloten deuren vechten veiligheidsdiensten, militairen en milities om de laatste resten van de macht en het geld.

De man om in de gaten te houden is Mohamed Hamdan Daglo. Koosnaam: Hemedti. Hij is de nummer twee in de militaire raad die de overgang tot nu toe leidt en voorman van de beruchtste militie in Soedan, langs de grenzen, in de oorlog in Jemen en ook tijdens het neerslaan van demonstraties. De Rapid Support Forces heet die militie (RSF). De RSF komt voort uit de Janjaweed, de militie die in de westelijke regio Darfur de oorlogsmisdaden en genocide uitvoerde waarvoor de afgezette president Bashir bij het Strafhof in Den Haag terecht moet staan.

Westerse diplomaten haastten zich afgelopen weekend om met Hemedti kennis te maken. De charge d’affaires van de Amerikaanse ambassade liet zich zondag handenschuddend fotograferen op zijn kantoor. De Britse ambassadeur onderstreepte dat de ontmoeting niet moet worden uitgelegd „als steunbetuiging”. Ook de Nederlandse ambassadeur in Khartoum, Karin Boven, tweette een foto van haar ontmoeting met Hemedti, die op zijn uitnodiging zou zijn georganiseerd. „Ik heb aangedrongen op een snelle en vreedzame machtsoverdracht naar een civiele regering. Ik heb opgeroepen tot een onmiddellijke vrijlating van degenen die nog gevangen zitten, inclusief mensen uit Darfur”, schrijft de Nederlandse diplomaat.

Sleutelfiguur

Hemedti is een sleutelfiguur. Zijn Rapid Support Forces zijn samen met de gevreesde geheime dienst NISS verantwoordelijk voor de bewaking van de 7.000 kilometer aan grenzen die Soedan deelt met buurlanden als Ethiopië, Eritrea en Libië. De RSF werd in 2017 geïntegreerd in het Soedanese leger en is verantwoordelijk voor de arrestaties van migranten en mensensmokkelaars.

Na jarenlange internationale isolatie als gevolg van de oorlogsmisdaden in Darfur werd Soedan in 2016 weer een serieuze gesprekspartner voor zowel de Amerikanen als de EU. De Verenigde Staten hieven in oktober 2017 economische sancties tegen het regime van Bashir op. De belangrijkste drijfveer voor Brussel voor het aanhalen van de banden is de angst in de Europese hoofdsteden voor migranten die door Soedan naar Libië en Europa reizen.

Lees ook: De betogers gaan pas weg als de militairen hun macht opgeven

Functionarissen van de Europese Unie ontkennen dat er rechtstreeks geld wordt gegeven aan de Rapid Support Forces van Hemedti. In april 2016 zegde de Europese Commissie 100 miljoen euro aan hulp toe „om de oorzaken van irreguliere migratie aan te pakken”. Daarnaast is er voor Soedan 40 miljoen euro vrijgemaakt voor het zogeheten ‘Khartoum Proces’, een samenwerking tussen landen op de migratieroute tussen de Hoorn van Afrika en Europa. Alex de Waal van de London School of Economics ziet „geen enkele reden waarom dat geld niet door RSF is gebruikt. Het is onmogelijk.”

Misdaden tegen de menselijkheid

Volgens het rapport Men with no Mercy van Human Rights Watch is de RSF verantwoordelijk voor „flagrante misdaden tegen de menselijkheid” in Darfur. De mensenrechtenorganisatie tekende ook tal van getuigenissen op van migranten die door de RSF op gruwelijke wijze zijn mishandeld. Tegelijk werkt de RSF ook samen met mensensmokkelaars. Toen journalist Phill Cox van het Britse Channel 4 in 2016 werd gekidnapt door leden van de RSF vertelden zijn gijzelnemers dat ze samenwerken met smokkelaars. Migranten bevestigden dit later aan The New York Times. Ook persbureau IRIN hoorde van tientallen migranten aan de grens met Ethiopië verhalen over afpersing, mishandeling en seksueel geweld nadat ze door de RSF waren overgedragen aan de politie.

„Ik zou zeer terughoudend zijn met relaties aanknopen met Hemedti”, zegt Europarlementariër Judith Sargentini (GroenLinks). „Ik geloof onmiddellijk dat dat geld niet direct naar de RSF van Hemedti wordt overgemaakt. Maar de gegeven trainingen en het materieel komen zijn troepen ten goede en daarmee is de Europese Unie medeverantwoordelijk.”

De opstand tegen zijn voormalige baas Omar al-Bashir grijpt Hemedti nu aan „om zichzelf een nieuw imago te verschaffen”, zegt Soedan-kenner De Waal. Hemedti riep de militairen op het gesprek aan te gaan met de demonstranten. „Maar vergeet niet dat hij er vooral voor zichzelf zit. Hemedti is een ambitieus man. Hij heeft een grote toekomst voor zich.”