Franse brandweerlieden geëerd als helden van huzarenstukje

Reconstructie Bij de brand van de Notre-Dame heeft de brandweer erger weten te voorkomen, blijkt uit een reconstructie. ‘Als we de strijd om de torens hadden verloren, hadden we de kathedraal verloren.’

De Franse president Macron ontving donderdagmiddag de Parijse brandweerlieden op het Elysée.
De Franse president Macron ontving donderdagmiddag de Parijse brandweerlieden op het Elysée. Foto Christophe Petit Tesson/AP

In stoet arriveren ze donderdagmiddag bij het Élysée: bijna driehonderd brandweermannen en -vrouwen die maandag ruim negen uur gestreden hebben voor het behoud van de kathedraal Notre-Dame in Parijs. „Het land en de hele wereld keken naar u”, zegt president Emmanuel Macron even later achter de gesloten deuren van het presidentieel paleis over de „helden” die later op de dag ook nog bij een ceremonie voor het Parijse stadhuis zullen worden toegejuicht. „U was het volmaakte voorbeeld van wat we moeten zijn. (…) U heeft de goede besluiten genomen.”

Hoewel op sociale media en op straat in Parijs maandagavond grote twijfels bestonden over de wijze waarop de Fransen de blusoperatie aanpakten, lijken de sapeurs-pompiers van Parijs met de kennis van nu een huzarenstukje te hebben geleverd. De structuur van de kathedraal en de kenmerkende hoekige klokkentorens zijn zodanig behouden dat restauratie nog mogelijk is. Het grootste deel van de kunstschatten is in veiligheid gebracht en met slechts één lichtgewonde brandweerman is het menselijk leed ondanks de enorme omvang en risico’s van de operatie beperkt gebleven.

De Notre-Dame zál weer gloriëren. Maar wanneer? Vijf vragen over de brand

Vals alarm of niet?

Terug naar maandagavond. Zoals iedere doordeweekse dag is om 18.15 uur in de Notre-Dame een mis begonnen. De laatste bouwvakkers waren toen al ruim twintig minuten van de steigers rond de dakspits af. Nog geen vijf minuten na de eerste orgelklanken gaat het brandalarm af. In alle kalmte wordt de kerk geëvacueerd, zeggen ooggetuigen. Maar veiligheidsagenten die zich naar het dak begeven kunnen geen vuurhaard vinden. Vals alarm? Toch niet. Om 18.43 uur komt een tweede melding. De vlammen hebben dan al bezit genomen van het zogenoemde „woud” van eikenhouten balken die boven het stenen gewelf van de kathedraal zitten.

Toen het dak weg was, wisten dat we de brand niet makkelijk konden stoppen

Jérôme Demay, onderluitenant brandweer

Nog geen tien minuten later arriveren de eerste brandweerwagens uit de Poissy-kazerne in het vijfde arrondissement, net aan de andere kant van de Seine. De ernst van de zaak is meteen duidelijk. Rond 19 uur zijn al zo’n 400 brandweermensen ter plaatse, onder wie onderluitenant Jérôme Demay. „We dachten in het begin dat we de dakspits konden redden”, zei hij woensdag op een persconferentie. Maar dat bleek door de harde wind ijdele hoop. „Toen het dak weg was, wisten we dat we de brand niet makkelijk konden stoppen.”

Shock-commando

Binnen een kwartier besluit Demay een „shock-commando” in te zetten: brandweermensen klauteren met hun loodzware materiaal de smalle en donkere wenteltrappen van de zuidtoren op om vanaf het hoogste balkon het dak nat te kunnen houden. Dat dient twee doelen: het vuur op afstand houden van de beroemde torens en relatieve veiligheid bieden aan collega’s die in de kathedraal de kunstschatten proberen in veiligheid te brengen. Net achter de hoofdingang wordt een waterkanon op het dak gericht, met water uit de Seine wordt nog eens op zeventien andere plaatsen omhoog gespoten. „Het hielp dat we de plek goed kenden. We zijn er meerdere keren geweest, we kenden de ingangen.”

Lees ook over het debat of ook de dakspits moet worden gerestaureerd

Tien brandweermannen en brandweerkapelaan Jean-Marc Fournier trekken op commando van generaal Jean-Claude Gallet, de veelgeprezen hoogste baas van de Parijse brandweer, diep de kerk in om in ieder geval de doornenkrans, de tunica van Saint Louis en een beeld van Jezus te redden. Fournier is de laatste dagen in internationale media geprezen als de held die de doornenkrans redde, maar dat ligt iets gecompliceerder. Hij was nog op zoek naar sleutels van een kist waarin de krans bewaard wordt, toen collega’s al besloten hadden om het slot te forceren en de kroon naar buiten te brengen. Om hem heen vallen stukken brandend hout en gloeiend lood van de dakbedekking naar beneden.

Ingecalculeerd en behoedzaam

Woensdag relativeerde Fournier zijn rol: hij was vooral „technisch adviseur”. Hij diende in Afghanistan en was als een van de eerste hulpverleners bij de aanslagen op tijdschrift Charlie Hebdo en in de Bataclan. „Het is niet vanzelfsprekend om een gebouw binnen te gaan dat in vlammen staat en dreigt in te storten”, zei hij tegen AFP. Maar hij ontkent dat hij zijn leven gewaagd heeft. Alles was „ingecalculeerd, behoedzaam en het resultaat van training”. Want dat de brandweermannen zo goed wisten wat ze deden had een reden: ze oefenden in het afgelopen jaar twee keer in de Notre-Dame en wisten dat het redden van de onvervangbare kunst prioriteit had.

Van bovenaf blussen, zoals onder anderen de Amerikaanse president Donald Trump op Twitter adviseerde, had tot veel meer schade in de kathedraal geleid, aldus de Franse brandexpert Serge Delhaye in Le Parisien. „Anders dan Amerikaanse brandweermensen bestrijden Franse brandweermensen het vuur van binnenuit.” Daartoe worden maandagavond de modernste technieken ingezet. Wanneer het dak op instorten staat, rijdt een op afstand bestuurbare robot met warmtecamera’s en brandweerslang de kathedraal in om in opwaartse richting te blussen. Met een drone wordt van bovenaf gekeken welke kant het vuur opgaat.

Via een „formidabele menselijke keten”, zegt burgemeester Anne Hidalgo, gaan de vele kunstschatten naar het Parijse stadhuis aan de andere kant van de Seine. „Als het vuur de klokken had bereikt, die gedragen worden door louter houten constructies, dan waren we de torens kwijtgeraakt”, zei luitenant-kolonel José Vaz De Matos op de persconferentie. „Als we de strijd om de torens hadden verloren, hadden we de kathedraal verloren.” Tegen drie uur ’s ochtends richt de woordvoerder van de Parijse brandweer zich tot de nog massaal aanwezige pers: brand meester.

(In dit artikel is op 19 april om 9u30 de voornaam van onderluitenant Demay aangepast)