‘Dit gun ik mijn landgenoten ook’

Eritrese vrouwen Ze zijn gevlucht uit Eritrea, amper gesetteld en zwanger. Ze hebben nauwelijks kennis van hun lichaam en van bevallen. In Amsterdam worden deze vrouwen sinds kort groepsgewijs bijgestaan door een verloskundige en een Eritrese begeleider.

‘De huig van de baby verwijderen, is dat in Nederland verboden?!” Negen hoogzwangere Eritrese vrouwen verbazen zich geregeld tijdens de negende bijeenkomst van hun zwangerschapsgroep. Ze spreken nauwelijks Nederlands en kennen de Nederlandse gebruiken niet. Reden om deze vrouwen in hun eigen taal te informeren over zwangerschap, bevalling, geboortezorg en het leven met een baby in Nederland. Over ruim drie maanden is de laatste bijeenkomst. Dan zijn ze allen bevallen en zijn de doopfeesten achter de rug. (De meeste Eritrese nieuwkomers zijn christelijk-orthodox.)

Lees ook: Problemen van Eritrese vluchtelingen: angst, alcohol, frustratie, geweld

In een sobere keet in Nieuw-Sloten wacht de groep donkere vrouwen met dikke buiken. Onder hen zijn ook verloskundige Anne Bedaux en co-begeleider Amy Weldeselase. Twee vrouwen dragen een rood-gouden jurk van zijdeachtige stof en een traditionele, witte doek losjes om hun hoofd. De zeventienjarige Nebyat is de jongste van de groep. Senait is morgen uitgerekend, vertelt Weldeselase. De vrouw kijkt op en richt een paar woorden Tigrinya tot ons. „Liever vandaag dan morgen”, vertaalt Weldeselase. Om het groepsproces niet te verstoren, stelt Bedaux voor dat de fotograaf en verslaggever meedoen.

Als een Eritrese zwangere zich in Amsterdam meldt bij de verloskundige, stuurt deze haar door naar Bedaux. Deze verloskundigen staan hiervoor een klein deel van hun vergoeding van de zorgverzekeraar af.

Dit is de tweede groep. Begin april ging een derde groep van start. De bevalling wordt wel door de verloskundige in het eigen stadsdeel begeleid.

Niet slaan en schreeuwen

De vrouwen vertellen wat ze aan hun kind willen meegeven: liefde, respect, familie, Eritrese cultuur, het Christelijk geloof. „Zelf heb ik geen scholing gehad, dat wil ik wel voor mijn kind”, zegt Nebyat. Ook degene na haar vindt school heel belangrijk. De opvoeding van hun kind moet anders: niet slaan en schreeuwen. „Wij zijn onderdrukt, we willen dat ons kind vrijheid kent.” Furtuna: „Ik wil mijn kind opvoeden door zelf het goede voorbeeld te geven, in plaats van door te zeggen wat het moet doen.” Bedaux vraagt door: „Jullie willen je kind niet slaan, hoe ga je dat als ouders doen?”

De opvoeding van hun kind moet anders: niet slaan en schreeuwen. ‘Wij zijn onderdrukt, we willen dat ons kind vrijheid kent’

„Waar kun je als ouder vragen stellen over opvoeden”, kaart Bedaux aan. Het blijft even stil. „Bij het consultatiebureau?”, vraagt Mebrak. Ze vertelt over een kennis met een druk kind. „Zij kreeg hulp om beter met hem te kunnen praten. Dat werd geregeld vanuit school.” Bedaux: „Vorige keer hadden we het over wanneer je voor het eerst naar het consultatiebureau gaat…” Mebrak: „Als de baby geboren is, komen ze bij je thuis voor een gehoortest.” Bedaux: „Ja, ze komen vanzelf bij jullie langs. Dan zeggen ze wanneer de volgende afspraak is. Wat doen ze nog meer?”

Anne Bedaux, verloskundige in Amsterdam-Noord, geeft uitsluitend groepsgewijze verloskundige zorg: een methodiek afkomstig uit Amerika, die Centering Pregnancy heet. Om die reden werd zij door het samenwerkingsverband van eerstelijns verloskundigen in Amsterdam & Amstelland (EVAA) gevraagd om aan Eritrese vrouwen deze zorg te bieden. Amsterdamse verloskundigen ervoeren dat zij deze groep geen goede zorg kunnen bieden, door de taalbarrière en culturele kloof. Daar komt bij dat de tolkentelefoon sinds 2012 niet meer wordt vergoed.

„Toen ik ervaring opdeed met Centering Pregnancy, wist ik gelijk: zo wil ik werken”, vertelt Bedaux. In plaats van de individuele controles nemen vrouwen, die in dezelfde periode zijn uitgerekend, deel aan tien groepssessies van twee uur. Tijdens die sessies worden de zwangerschapscontroles gecombineerd met gesprekken over wat de deelnemers bezighoudt. Met behulp van interactieve werkvormen komen thema’s aan bod als gezonde leefstijl, de bevalling, kraamtijd, seksualiteit en anticonceptie. Bedaux: „Als verloskundige kun je veel dieper op belangrijke thema’s ingaan dan mogelijk is bij een traditioneel consult. Bovendien zijn sommige onderwerpen in een groep makkelijker te bespreken. In een een-op-een-gesprek klapt iemand snel dicht als het over roken, alcohol of huiselijk geweld gaat. Een groep biedt veiligheid om het daar wél over te kunnen hebben. Vrouwen zijn onderling vaak enorm openhartig.”

Foto Caro Bonink

„Als je straks een zoon hebt, wil je hem dan laten besnijden?” Bedaux trekt een denkbeeldige streep op de grond. Wie bij haar staat, is het met de stelling eens. Wie bij Weldeselase aan de andere kant staat, is het oneens. Alle vrouwen staan bij Bedaux. „Als het kindje niet besneden wordt, gaat het gaatje dicht en kan hij niet goed plassen.”

„Hij kan later geen kinderen krijgen.”

„Hij kan geen seks hebben.”

Bedaux: „Jullie zijn vast benieuwd waarom Laura [de verslaggever] bij Amy staat.” Ik vertel dat besnijdenis bij Nederlanders niet gebruikelijk is. Dat mijn vriend en ik samen twee kinderen hebben en dat hij ook kan plassen. „Kan hij een stijve krijgen?”, vertaalt Weldeselase. „Ja.” We lachen. De groep praat verder over de negatieve gevolgen die besnijdenis kan hebben, en dat het belangrijk is dat het door medische professionals wordt gedaan.

Bij een jongen die niet wordt besneden ‘gaat het gaatje dicht’: hij kan niet goed plassen en geen seks hebben, denken ze

Dochter niet besnijden

„Als ik een dochter krijg, wil ik haar besnijden”, is nu de stelling. Nu staat iedereen juist bij Weldeselase: ‘nee’. „We weten hoeveel pijn het doet”, zeggen ze. En: „Het is slecht als vrouwen niet van seks mogen genieten.” Mebrak: „Het kan problemen geven bij de bevalling.” „Echt waar?!”, reageert iemand verschrikt. „Als de opening te klein is, komt de baby er moeilijk uit”, legt Mebrak uit.

Foto Caro Bonink

Acht van de negen vrouwen wil de huig van hun baby verwijderen binnen twee weken na de geboorte. (De huig is een deel van het gehemelte.) Een baby met huig kan volgens hen niet goed drinken, heeft veel dorst, wordt vaak ziek, heeft kriebel in de keel, spuugt… Bedaux: „Denken jullie dat je in Nederland de huig mag verwijderen?” Het blijft stil. „In Nederland is het verboden.” Bedaux vraagt of ze weten hoe een huig eruit ziet. „Geen idee, wij hebben er geen.” Na wat theorie over de functie van de huig overheerst verwarring. „Maar hebben jullie dan geen last van je huig?”, vragen de vrouwen ons. Bedaux: „In Nederland zijn er geen plekken waar je dit kunt laten doen. In Eritrea overlijden baby’s soms door het bloeden, vooral wanneer het thuis met een schaar gebeurt.” „Als het ziekenhuis het hier niet doet, hebben we geen keus”, vindt de groep nu.

„Ik wist helemaal niks van zwangerschap en bevallen, nu wel”, zegt Nebyat. De vrouwen kijken terug op de sessies. Furtuna: „Ik ben gewoon blij dat ik hier ben. Jullie moeten hiermee doorgaan. Misschien wil ik mijn landgenoten later ook wel op deze manier helpen.” „We moeten vooral contact houden”, zegt Senait. De vrouwen spreken af om in de WhatsApp-groep foto’s te delen van de baby’s. Ook nodigen ze elkaar vast uit voor de doopfeesten.

Omdat dit de laatste keer is, hebben een paar vrouwen gekookt. Met onze handen eten we ‘injera’ en ‘ades’, een soort pannenkoek met linzen. Na afloop ruimt iedereen op. Het eten wordt verdeeld. Ook de fotograaf en verslaggever krijgen een tasje mee voor thuis.