Urine in de bodem onthult geitenaantal

Archeologie In het oerdorpje Asikli Höyük hebben circa 1.700 mensen en geiten geleefd – en geürineerd.

Drone-opname van Asikli Höyük.
Drone-opname van Asikli Höyük. Foto Asikli Research Project

Uit teruggevonden urinezouten in de bodem is afgeleid dat de boeren in het vroege landbouwdorp Asikli Höyük steeds meer schapen en geiten gingen houden.

De oudste archeologische lagen van dit dorpje in Zuidoost-Turkije stammen uit de periode tussen ca. 10.400 en 9.400 jaar geleden, de begintijd van de landbouw en veeteelt. In die periode is in de onderzochte bodemstukken een duidelijke toename – met ongeveer een factor 1.000 – te zien van natrium, chloride en nitraat: typische reststoffen van urine. Het betrokken team van archeologen, antropologen en geologen kon zelfs de schatting maken dat er over die hele duizend jaar gemiddeld zo’n 1.200 à 2.300 mensen, geiten en schapen in Asikli Höyük moeten hebben geleefd, en geürineerd, dankzij een complex urineermodel waarin ook weglek in de bodem, ammoniakverdamping en verblijf op weides buiten het dorp werden meegewogen.

Centrum van geiten

Het is niet mogelijk minerale resten van menselijke urine te onderscheiden van die van schapen, schrijven de onderzoekers onder leiding van geoloog en promovendus Jordan Abell (Columbia University, New York) woensdag in Science Advances.

Ook zonder de zorgvuldige analyse van de urinezouten in de bodem was al wel bekend dat Asikli Höyük een vroeg centrum van geiten en schapenteelt was. Van het dorpje is waarvan een ‘tell’ (ruïneheuvel) van 16 meter hoog overgebleven. Er zijn aanwijzingen voor een divers dieet en vooral ondergrondse huizen. Daarna worden de huizen groter en steeds meer bovengronds, en in het dieet verschijnen steeds meer granen, peulvruchten en geiten- en schapenvlees.

Vergroeiingen van de botten

De eerste duizend jaar verbleef het vee gewoon tussen de huizen, waar – aan de botresten te zien – ook steeds vaker de jonge bokjes geslacht werden, een belangrijke aanwijzing voor veeteelt. In de oudste laag is een kwart van de dierenbotten afkomstig van geiten en schapen, 1.000 jaar later is dat 92 procent. Aan de vergroeiingen van de botten is te zien dat de beesten een groot deel van de tijd opgesloten stonden. Dat aan het einde van deze periode de beesten steeds vaker buiten het dorp werden opgesloten, kunnen de onderzoekers terug zien in een kleine afname van de urinezouten in die opgravingslagen.

Dit onderzoek is vooral bedoeld om te bewijzen dat deze nieuwe onderzoekstechniek echt werkt. Bij andere opgravingen kan het belangrijke extra informatie geven. In Asikli Höyük heeft het nu wel het belang van Zuidoost-Turkije in de vroege veedomesticatie verder onderbouwd.

Correctie (19 april 2019): In de eerste alinea werd per vergissing stikstofnitraat genoemd als reststof van urine. Dat is onjuist en is verwijderd.

Lees over brood: Broodkruimels van 14.000 jaar oud ontdekt, ouder dan de landbouw