Extinction Rebellion legt Londen plat voor het klimaat

Klimaatprotest De Britse groep Extinction Rebellion verzet zich met burgerlijke ongehoorzaamheid tegen het klimaatbeleid van de regering.

Foto’s AFP/EPA

Als de regering ons en de toekomst van onze kinderen niet beschermt, hebben we het recht en zelfs de plicht om daartegen in opstand te komen. Gail Bradbrook, moleculair biofysicus en activist, zei dat vorige maand op een bijeenkomst in Bristol. Het is kort samengevat ook de filosofie van Extinction Rebellion, waarvan ze een van de oprichters is: burgerlijke ongehoorzaamheid in de strijd tegen klimaatverandering.

In Bristol was vorige maand een soort generale repetitie voor de acties deze week in Londen, waar sinds maandag grote groepen burgers straten, bruggen en pleinen bezetten en het verkeer ontregelen. „Als je eenmaal ‘nee’ hebt gezegd en de straat op gaat en een daad van burgerlijke ongehoorzaamheid stelt, verandert dat je psyche”, houdt Bradbrook de deelnemers voor, volgens The Financial Times. „Sommigen van ons moeten de kudde een andere kant op sturen.”

Ongeruste burgers worden steeds radicaler in hun pogingen klimaatbeleid af te dwingen. Extinction Rebellion is hier een voorloper van. „Mensen moeten worden wakker geschud”, vertelt Jayne Forbes van de groep in een telefoongesprek. „We hebben volgens de wetenschappers van het IPCC [het internationaal klimaatpanel van de Verenigde Naties, red.] nog maar een jaar of twaalf voordat de situatie onomkeerbaar wordt.”

Forbes vreest dat de wereld geconfronteerd zal worden met een ernstige verstoring van de voedselvoorziening, met klimaatvluchtelingen en het massaal uitsterven van dieren en planten, als niet snel iets wordt gedaan. „Dat is al bezig. Ik weet ook wel dat dat niet altijd alleen de schuld is van klimaatverandering, maar het is wel een heel belangrijke factor.”

Steeds gefrustreerder

Britse media, met uitzondering van The Guardian en in iets mindere mate The Independent, ontkennen volgens Forbes de ernst van de situatie. Ook de BBC. En politici doen net alsof er niets aan de hand is. „Die zijn alleen maar druk met politiek. Met de Brexit. Ze vertellen niet de waarheid over het klimaat.” De vraag is of burgers die waarheid wel willen horen. „Nee, natuurlijk niet”, zegt Forbes. „Daarom moeten we ze dwingen.” Ze is er stellig van overtuigd dat het uiteindelijk minder over de acties en meer over de inhoud zal gaan.

Vorige zomer begon Extinction Rebellion als een clubje van tien Britse activisten die steeds gefrustreerder werden over het uitblijven van serieuze klimaatactie. Ze verwijten de regering dat die de ernst van de situatie verzwijgt, en de indruk wekt dat op deze eindige aarde oneindige economische groei mogelijk is. Ze eisen dat het VK drastische maatregelen neemt om voor 2025 klimaatneutraal te zijn. En ze willen dat de overheid met een ‘burgerraad’ een noodplan maakt om de wereld te redden.

Foto’s AFP/EPA

Op een zaterdag in november had Extinction Rebellion, die in korte tijd via sociale media en bijeenkomsten in het land duizenden vrijwilligers wist te mobiliseren, zijn eerste grote actie. Vijf bruggen in het centrum van Londen werden bezet. Demonstranten hadden zich aan elkaar en aan de bruggen vastgeketend. Er deden geestelijken mee, gepensioneerden en hele gezinnen, velen hadden nooit eerder gedemonstreerd.

Een maand later was Extinction Rebellion aanwezig bij de grote klimaattop in het Poolse Katowice. Daar werden nieuwe, internationale contacten gesmeed om de groep uit te bouwen tot een wereldwijd netwerk. Volgens Extinction Rebellion zelf zijn meer dan een miljoen mensen op verschillende manieren actief. Dat valt vanwege het losse karakter van de groep niet te checken.

Jayne Forbes behoort tot een klein clubje dat functioneert als een soort aanspreekpunt. „We zijn lang niet van alle acties op de hoogte”, vertelt ze. „Zo wisten we niet dat betogers zich op 1 april gingen vastlijmen aan de glazen wand van de publieke tribune in het Lagerhuis.”

Goed gecoördineerd

De blokkades in Londen zijn wel goed gecoördineerd. Oproepen gaan via Twitter en Facebook. Zo verschijnen boodschappen als: „Wie kan ons komen helpen bij #OxfordCircus” en „Dringend versterkingen nodig bij Waterloo Bridge!”. Maar ook: „Verbazingwekkend, we hebben ons verzet tegen arrestatie bij Oxford Circus en houden nu een vergadering over de belangrijke kwestie van internationale solidariteit en dekolonisatie – blij dat we hebben gevochten voor deze ruimte om te discussiëren.”

Woensdag ging het gerucht dat ook het trein- en metroverkeer zou worden ontregeld. „Het is absoluut noodzakelijk dat meer mensen het openbaar vervoer gebruiken, en gaan lopen en fietsen, als we de klimaatcrisis willen aanpakken”, zei burgemeester Sadiq Khan in zijn oproep dat te voorkomen. In de metro werd het wifinetwerk stilgelegd om communicatie van betogers te bemoeilijken.

De Londense politie houdt zich tot nu toe heel erg in, vertelt Forbes. „Ze breken blokkades op, maar gaan vriendelijk en voorzichtig te werk. Mensen worden gearresteerd en zitten soms zes uur vast, soms negentien uur. Dan worden ze vrijgelaten.”

Ook in Nederland wordt, op bescheiden schaal, actie gevoerd. Maandag werd op het Plein in Den Haag de ‘Verklaring van Rebellie’ voorgelezen. Dinsdag werden 22 betogers gearresteerd bij het Internationaal Strafhof. Op Instagram vertelt actievoerder Jonathan: „Wij eisen dat ecocide wordt opgenomen in het statuut van Rome. Er is nog steeds geen internationaal verdrag waardoor verantwoordelijke individuen vervolgd kunnen worden voor vernietiging van ecosystemen.”

Forbes verwacht dat de Londense acties tot volgende week doorgaan. En dan? Dan volgt ongetwijfeld meer en nieuwe rebellie. Want, zegt ze, de regering is niet zomaar te overtuigen. Het zal zeker nog wel twee jaar duren voordat die om is.

Correctie (18 april 2019): Bij een eerdere versie van dit artikel stond een foto van een politieactie rond een protest van Extinction Rebellion in Berlijn. Deze foto is vervangen door beeld uit Londen.