Vuur verminkt het hart van Frankrijk

Brand Notre-Dame De 500 brandweerlui hebben de twee iconische klokkentorens wel kunnen redden, maar de dakspits zeeg al na een uur ineen.

Vlammen slaan uit de Notre-Dame, maandagavond in Parijs. Over de oorzaak van de brand is nog veel onduidelijk, maar alles wijst op een verband met pas begonnen restauratiewerkzaamheden.
Vlammen slaan uit de Notre-Dame, maandagavond in Parijs. Over de oorzaak van de brand is nog veel onduidelijk, maar alles wijst op een verband met pas begonnen restauratiewerkzaamheden. Foto Hubert Hitier/AFP

Het zingen klinkt de hele nacht door. „Nous te saluons, ô toi Notre Dame”, klinkt uit een dertigtal kelen op de Pont de la Tournelle over de Seine. Jonge katholieke mannen en vrouwen, tranen in de ogen maar vastberaden. Minder tekstvaste passanten zoeken de woorden van het gezang op met hun telefoons en sluiten zich aan. „Tu es restée fidèle, mère au pied de la croix”. Het is half drie. Op de achtergrond de duistere contouren van de kathedraal die een paar uur eerder nog hel-oranje vlammen uitbraakte. Onder applaus rijden de eerste brandweerwagens terug naar de kazerne. Het vuur is onder controle.

Brand in het hart van Parijs, in het hart van Frankrijk. Notre-Dame de Paris, een van de beroemdste kathedralen in de wereld, is maandag zwaar beschadigd door een uitslaande brand hoog in de nok van de bijna 800 jaar oude eiken dakconstructie. Vijfhonderd brandweermannen probeerden te redden wat te redden viel. De twee iconische klokkentorens aan de façade staan nog overeind. Maar zeker driekwart van het houtwerk is verwoest en het was dinsdagochtend onduidelijk hoe stabiel de draagconstructie nog is.

Restauratie

Over de oorzaak is officieel niets bekend. Alles wijst op een verband met pas begonnen restauratiewerkzaamheden. Om de dakspits op te knappen staat op grote hoogte een steiger. Zestien koperen beelden van de twaalf apostelen en vier evangelisten zijn vorige week met hoogwerkers verwijderd om de restaurateurs toegang te geven. Even voor zeven uur maandagavond zou het vuur zijn uitgebroken. Onder invloed van de straffe wind zeeg nauwelijks een uur later al de 19de-eeuwse dakspits ineen.

Lees ook dit stuk over de toeschouwers bij de brand

Honderden, vele duizenden mensen zijn vanaf de kades van de Seine getuige van dit dramatische moment. Toeristen, natuurlijk. Met veertien miljoen bezoekers per jaar is de Notre-Dame het meest bezochte monument van Europa. Maar vooral ook vele Parijzenaars die uit alle uithoeken van de stad geschokt poolshoogte kwamen nemen. „Notre-Dame is deel van mij”, zegt menigeen – gelovig of niet. Notre-Dame is integraal deel van „de mythe” van Parijs, vat burgemeester Anne Hidalgo het sentiment samen. Het is „onze geschiedenis, onze literatuur, onze verbeelding”, zegt president Emmanuel Macron.

Het is de belangrijkste Franse kathedraal van de katholieke natie die Frankrijk ondanks sterk verminderd kerkbezoek cultureel nog altijd is. Notre-Dame is de zetel van het aartsbisdom van Parijs. Maar de kerk is zoveel meer dan dat. Het is „een symbool van Frankrijk”, zei erfgoedspecialist en tv-presentator Stéphane Bern. Het is een „zinnebeeld van ons land voor meer dan katholieken alleen”, aldus monseigneur Olivier Ribadeau-Dumas van de Franse bisschoppenconferentie.

Mary Stuart

Het verleden voelt in Parijs nooit ver weg. Rond de Notre-Dame drukt de nietigheid van het tijdelijke het ontzagwekkendst. Koning François II trouwde er in 1558 met Mary Stuart. Napoleon zette er in 1804 de keizerskroon op zijn hoofd. De formeel areligieuze republiek nam er afscheid van de presidenten De Gaulle, Pompidou en de ongelovige Mitterrand. Recent, na de terreuraanslagen, organiseerde de bisschop van Parijs er een mis waar vele Parijzenaars zich bezonnen.

De bouw van het gotische meesterwerk begon in 1163. Delen van de verwoeste eikenhouten dekstoel dateren uit die tijd. De balken zijn vaak nog ouder. In de revolutiejaren eind 18de eeuw werd de kathedraal erg beschadigd, vooral onder invloed van het succes van Victor Hugo’s boek De klokkenluider van de Notre-Dame (1831), over Quasimodo’s liefde voor Esmeralda, begon een ingrijpende restauratie. De rond de Revolutie verwijderde spits is eind 19de eeuw herbouwd.

De kerk is zo ook onmiskenbaar „republikeinse erfgoed” geworden, zoals Hidalgo zei. De plek waar twee Frankrijken samenkomen. De plek waar alle Franse wegen naartoe leiden. In elk geval in geografische zin: op het parvis, het voorplein, ligt het point zéro van het Franse wegennet. Wie waar dan ook in Frankrijk de afstand naar Parijs ziet staan, weet waar hij uitkomt. Bij Notre-Dame de Paris.

De brandweer zette beelden van de brand online: