Recensie

Recensie Film

Rock-’n-roll onder Brezjnev in grauw en koud Leningrad

Biopic Een weemoedige, vitale sfeertekening van de ontluikende rockscene in de USSR aan de hand van twee lokale helden.

Maik Naoemenko (Roman Bilyk) en Natalia (Irina Starshenbaum) in Leto.
Maik Naoemenko (Roman Bilyk) en Natalia (Irina Starshenbaum) in Leto.
    • Coen van Zwol

Anno 1981 geloven zelfs communisten niet meer in het communisme. Maar in de Sovjet-Unie droomt de jeugd van een nieuwe heilstaat: het Westen. Een utopie van Pepsi Cola, vrijheid, seks, drugs en rock-’n-roll.

De tegendraadse regisseur Kirill Serebrennikov werd in augstus 2017 gearresteerd tijdens de opnames van Leto op beschuldiging van fraude. Wat de ware reden van die aanhouding ook moge zijn, deze film is dat niet.Leto (‘Zomer’) boort namelijk een sentiment aan dat iedere Rus boven de veertig deelt, zeker ook V.V. Poetin: Sovjetnostalgie. Je had niks, je mocht niks, je kon niks, maar had alle tijd om te dromen over een stralende westerse toekomst. Na de ontgoocheling van het roofkapitalisme onder Jeltsin kijken veel Russen terug op de USSR als onbezorgde kindertijd.

Lees meer over taboes voor Russische kunstenaars

Leto is een biopic: een jaar uit het leven van twee veel te jong overleden rockers. Het is 1981: het relatief liberale Leningrad (Sint-Petersburg) experimenteert voorzichtig met legale rockmuziek - joelen, dansen of zelfs meedeinen is strikt verboden. Spil in die opkomende scene is Maik Naoemenko (Roman Bilyk) van de band Zoopark. Hij wil dolgraag een rockster worden, maar plagieert in feite Bob Dylan, David Bowie en Lou Reed. Als de verlegen Viktor Tsoj (Teo Yoo) aan het strand zijn songs ten gehore brengt, beseft Naoemenko dat hij het talent en het charisma heeft. Zo begint een warme driehoeksrelatie tussen Viktor, Maik en diens echtgenote Natalia (Irina Starshenbaum).

Het verhaal van Leto doet er minder toe dan de weemoedige, vitale sfeertekening in groezelig zwart-wit van de Leningradse underground. Serebrennikov bagatelliseert de uitzichtloosheid of repressie niet, benadrukt de kloof tussen stoute dromen en neerslachtige praktijk. In Rusland is de zomer nog sneller voorbij dan je jeugd. Maar men verspilt geen zonnestraal. Voor een feest is weinig nodig.

Viktor Tsoj groeide voor hij in 1990 omkwam bij een auto-ongeluk uit tot een rocklegende. Een lokale held, want het Westen zit niet op Russische imitatie te wachten, beseft Maik Naoemenko in de finale van Leto. Maar tegen die tijd begrijp je als kijker Sovjetnostalgie. Een goudvis voelt in een aquarium meer geborgenheid dan in de grote koude oceaan.

Leningrad in de jaren tachtig in Leto