Microplastic in de ongerepte bergen

Milieuvervuiling 365 deeltjes microplastic per vierkante meter. Elke dag. Dat vonden onderzoekers in de Pyreneeën.

Het is onbekend wat het effect is van de microplastics op organismen in de Pyreneeën.
Het is onbekend wat het effect is van de microplastics op organismen in de Pyreneeën. Foto Getty Images

Microplastic kan via de lucht in ongerepte natuurgebieden terechtkomen, schrijven Franse en Schotse onderzoekers. Bij een afgelegen weerstation, hoog in de Pyreneeën, vonden ze microplastic-deeltjes in neerslag en in de lucht. Die deeltjes moeten zich zo’n 95 kilometer verplaatst hebben door de atmosfeer, blijkt uit hun weer- en windmodellen. De onderzoekers publiceren dit deze week in Nature Geoscience.

Bij een weerstation in Bernadouze, midden in de Pyreneeën bij Andorra, zetten de auteurs filters neer, die lucht, sneeuw en regen filterden op microplastics (deeltjes kleiner dan 5 millimeter) en nanoplastics (kleiner dan 1 micrometer). Het station ligt in een zeer afgelegen gebied in de bergen, op 1.400 meter boven zeeniveau. Het gebied wordt vooral gebruikt om in te wandelen en skiën. Er is weinig industrie of bewoning in de buurt. Het dichtstbijzijnde dorp ligt op 6 kilometer afstand, de eerste grote stad ligt meer dan 100 kilometer weg.

Katoenen kleding

In de winter van 2018 bemonsterden de onderzoekers (werkzaam bij het Laboratoire Écologie Fonctionnelle et Environnement en de universiteiten van Toulouse, Orléans en Glasgow) de filters gedurende vijf maanden. „Elke maand, als het weer het toeliet”, schrijven ze erbij. Ze droegen dan meestal katoenen kleding om de filters niet te besmetten met plasticvezels uit hun kleren.

Dagelijks daalden er gemiddeld 365 deeltjes neer op elke vierkante meter, telden ze in het lab. Waarvan ongeveer 249 microplasticdeeltjes, 44 plasticvezels en 73 dunne plastic filmpjes. Het overgrote deel daarvan bestond uit de stoffen polystyreen en polyetheen, beide veel gebruikt in plastic tassen, isolatie- of verpakkingsmateriaal en in plastic voorwerpen die bedoeld zijn voor eenmalig gebruik. Ook polypropyleen-deeltjes kwamen voor, in de vorm van microvezels, vooral afkomstig van kleding.

Het dichtstbijzijnde dorp ligt op 6 kilometer afstand van het weerstation

De deeltjes kunnen niet uit de regio afkomstig zijn, vanwege de geringe bewoning, schijven de onderzoekers. Ze moeten dus grote afstanden hebben afgelegd. Met weer- en windmodellen probeerden ze terug te rekenen wat de bron geweest zou kunnen zijn, en komen daarbij uit op een gebied met een straal tussen de 60 en 95 kilometer. Grote steden als Toulouse en Zaragoza vallen daar buiten.

De onderzoekers troffen ook Sahara-zand aan. Zouden de microplastics zich dus niet nog verder kunnen verspreiden?

„We weten al lang dat kleine deeltjes zich via de lucht kunnen verplaatsen”, zegt Bart Koelmans aan de telefoon. Hij is hoogleraar waterkwaliteit aan de Universiteit in Wageningen en microplastic-expert, en niet betrokken bij deze studie. „De wind zorgt voor erosie, verweert droge oppervlakken, zwiept deeltjes op en neemt die mee de lucht in. Sahara-zand en roetdeeltjes verplaatsen zich zo. En microplastics dus ook.”

Afvalwater en rivieren

Tot voor kort ging de meeste wetenschappelijke aandacht uit naar microplastics die via afvalwater en rivieren in zee terechtkomen. Relatief weinig onderzoek vond plaats naar verspreiding via de lucht. Afgelopen jaren werden er in Parijs en Dongguan bijvoorbeeld microplastic-metingen verricht. Ook daar vonden onderzoekers honderden deeltjes per vierkante meter per dag. Koelmans vindt de uitkomst van de Nature Geoscience-studie daarom interessant maar niet geheel verrassend. „Het is een herhaling van zetten. Het is vooral lokaal interessant te weten dat er microplastic in de Pyreneeën voorkomt.”

Welk effect die microplastics hebben op organismen in de Pyreneeën is nog de vraag. „Er is veel minder onderzoek gedaan naar de invloed op terrestrische ecosystemen, dan naar de invloed van plastics op mariene en aquatische ecosystemen”, zegt Koelmans. „We weten dus niet wat het betekent in dat onderzoeksgebied.”

Lees het klimaatblog: Het ene plastic is het andere niet