Dit weten we over de kunst in de Notre-Dame na de brand

Een deel van de kunstwerken is bij de brand in de Notre-Dame op tijd naar buiten gebracht, voor het overige wordt gevreesd. Dit is wat we tot nu toe weten.

Het belangrijkste relikwie in de kathedraal is de doornenkroon, deze werd maandag veiliggesteld.
Het belangrijkste relikwie in de kathedraal is de doornenkroon, deze werd maandag veiliggesteld. Foto Philippe Wojazer/Reuters

De Notre-Dame is niet alleen vanwege de architectuur een belangrijk gebouw voor de Fransen. In de kathedraal, die op de werelderfgoedlijst van Unesco staat, bevonden zich ook vele kunstschatten en belangrijke relikwieën.

Een deel van de stukken is veiliggesteld, waaronder de doornenkoon van Jezus Christus en de zogenoemde Mei-schilderijen, tussen 1630 en 1708 jaarlijks gemaakt door grote schilders van de Koninklijke Academie voor Beeldhouw- en Schilderkunst. „De medewerkers van de Notre-Dame en van het ministerie van Cultuur zijn maandagavond in actie gekomen om de brandweermannen erop te wijzen welke van de werken moeten worden gered, tegen welke prijs dan ook”, aldus staatssecretaris Laurent Nuñez (Binnenlandse Zaken) op radiozender RTL.

Dinsdagmiddag maakte de minister van Cultuur Franck Riester bekend dat het Louvre zich zal ontfermen over de schilderijen die konden worden gered. Volgens hem zijn die stukken niet beschadigd door het vuur, maar wel door de rook. „Vanaf vrijdag kunnen de schilderijen waarschijnlijk veilig worden verwijderd uit het gebouw en worden vervoerd”, zei de minister in een persconferentie. De schilderen moeten dan eerst worden ‘ontvochtigd’ voordat ze kunnen worden gerestaureerd.

Relikwieën van Jezus

Een deel van de doornenkroon, het ‘topstuk’ van de Notre-Dame, bestaat volgens overlevering uit takken van de originele doornenkroon die op het hoofd van Christus werd geplaatst, kort nadat hij door Pontius Pilatus was overgeleverd voor kruisiging. De takken zijn gevat in een gouden foedraal. Het object uit Jeruzalem wordt sinds de negentiende eeuw in de Notre-Dame bewaard en zou vrijdag – Goede Vrijdag – aan het publiek worden getoond. Ook een stuk hout en een spijker van het kruis waaraan Christus zou zijn gekruisigd, lagen in de kathedraal. Deze relikwieën hebben de brand overleefd, zo werd maandag al bekend.

Ook de tuniek van Lodewijk de Heilige is gered, zo bevestigde de rector van de kathedraal maandag. Het linnen gewaad stamt uit de dertiende eeuw en zou hebben toebehoord aan de heilig verklaarde Franse koning Lodewijk IX (1214-1270). Het ontwerp is eenvoudig en de tuniek is amper gedecoreerd. Als relikwie is het desalniettemin een belangrijk object voor de kerk.

Een belangrijke kunstschat is verder het grote orgel, waarvan delen teruggaan tot het begin van de 15de eeuw. Het orgel, dat 8.000 pijpen telt, werd in de loop der eeuwen meermaals uitgebreid en gemoderniseerd, voor het laatst in de tweede helft van de vorige eeuw. Na een restauratie van enkele jaren was het instrument sinds 2014 weer volledig in gebruik. Over de staat van het orgel is nog veel onduidelijk. Vermoedelijk valt de brandschade mee, al heeft het waarschijnlijk wel geleden onder het bluswerk, zo zei een woordvoerder van de Notre-Dame dinsdag tegen de Franse nieuwszender BFMTV.

Klok uit Brabant

Ook wordt gevreesd voor de grote kerkklokken. De tien klokken van de Notre-Dame hebben geluid bij belangrijke gebeurtenissen in de Franse geschiedenis. Het is nog niet bekend wat er is gebeurd met de oudste klok, de Emmanuel uit de vijftiende eeuw. De grootste van de klokken, Le Bourdon, is nog intact, meldt FranceInter.

Onder de tien klokken is ook de Mariaklok, gegoten in Asten. De directeur van de Brabantse klokkengieterij Eijsbouts was dinsdag voorzichtig positief over de staat van de in 2012 gegoten klok. „Klokken kunnen goed tegen enkele honderden graden hitte. Maar als de brandweer er koud water op spuit kan de klok springen”, zo zei Joost Eijsbouts dinsdag tegen persbureau ANP.

Structuur

De dakspits zakte maandagavond, toen het vuur al enkele uren woedde, in. Ook zou er een gat in het dak zijn. Andere delen van de structuur zijn wel overeind gebleven. Zo wist de brandweer te voorkomen dat de twee kloktorens, aan de voorzijde van de Notre-Dame, ook zouden instorten. Er wordt onderzoek gedaan hoe stabiel de overgebleven onderdelen van het gebouw zijn, na de brand en de bluswerkzaamheden.

De drie roosvensters van zo’n achthonderd jaar oud aan de achterzijde van de kerk hebben de brand overleefd, zo werd dinsdagochtend duidelijk. Maandag werd nog gevreesd dat het lood van de glas-in-loodramen niet bestand was tegen de grote hitte. De roosvensters (of rozetten), met een diameter tot zo’n tien meter, beelden onder meer bijbelse taferelen uit.

Het dak van de Notre Dame toen het nog intact was:

Correctie (16 april 2019): In een eerdere versie van dit artikel stond dat het orgel in de Notre-Dame stamt uit 1868. Het orgel gaat deels terug tot de vijftiende eeuw, en is meermaals uitgebreid en gemoderniseerd. Dat is hierboven aangepast.