Recensie

Recensie Film

De troost die natuur biedt in een hartverscheurend leven

Documentaire Bezinningscinema: Peter van Houten keert terug naar he getroebleerde gezin Raaijmakers. De nu 80-jarige Miel vindt troost in de natuur.

MielRaaijmakers in de documentaire Miel-Emile.
MielRaaijmakers in de documentaire Miel-Emile.

Stel. Je vader zoekt het paradijs. En hij denkt het gevonden te hebben op een bergtop in de Franse Pyreneeën. Hij trekt er met zijn hele hebben en houwen naartoe vanuit het naoorlogse Vlaanderen. Dat is in het kort het verhaal van het gezin Raaijmakers, al twee films lang de fascinatie van filmmaker Peter van Houten. In La vie de Jean-Marie (2015) volgde hij de oudste zoon, die net zoals zijn vader het priesterkleed aantrok. De inmiddels tachtigjarige Miel, hoofdpersoon van Miel-Emile, is een jongere broer.

De impressionistische film is een soort laatste biecht en getuigenis waaruit blijkt dat zijn vader bepaald geen heilige was. Daar in dat aardse paradijs mishandelde en verwaarloosde hij zijn vrouw en kinderen. Uit Miels verhalen, en die van broer Joost, en de brieven en dagboeken van hun moeder (voorgelezen door haar kleindochter) rijst het hartverscheurende beeld op van een autoritaire, godsdienstwaanzinnige man. Zowel Miel als zijn moeder overwogen op een moment in hun leven suïcide, al heeft Miel inmiddels een vorm van troost gevonden in de natuur.

Miel-Emile is een filmisch beeldhouwwerk van tijd en leven. Eenmansfilmleger Van Houten filmde de afgelopen vijftien jaar periodiek in bergdorp Cabrils, in zwart-wit en kleur, in widescreen en met vervormende lenzen. Het is daardoor ook een onuitgesproken dialoog van de filmmaker met zichzelf en zijn eerdere materiaal. Hoe vang je de stroom van het leven in fotografische beelden? Het landschap wordt een hypnotiserende spiegel voor Miels ziel.

Soms is het langdradig: dit is een film om je aan over te geven. In Miels leven gelden eigen wetten van tijd en ruimte. Ondanks het trauma dat hij aan zijn vader overhield, ontwikkelde hij een berustende natuurfilosofie. Soms is hij bitter. Zijn leven kende meer teleurstelling dan vreugde.

Maar er schuilt een zekere troost in deze bezinningscinema. Bijvoorbeeld als Miel zijn liefde voor de natuur vergelijkt met die voor een vrouw. Ook als de eerste betovering voorbij is, is alles nog steeds zoals het is. Is de natuur nog steeds daar.