Milosevic leidde op de voorgrond, Markovic achter de schermen

Mira Markovic (1942-2019) Markovic, dochter van twee partizanen, vormde samen met haar man een machtig koppel in een bloedig tijdperk op de Balkan.

Het echtpaar Milosevic-Markovic in 1999.
Het echtpaar Milosevic-Markovic in 1999. Foto Dule Todorovic / EPA

Af en toe dook Mira Markovic (76) de afgelopen jaren nog op in Servische media. Vanuit Rusland, waar de weduwe van Slobodan Milosevic sinds 2003 in ballingschap zat, schreef ze bijvoorbeeld haar memoires waarmee groot werd geadverteerd in nationalistische kranten. Het kenmerkende hoofd met zwartgeverfde coupe weer eventjes in beeld.

Na haar overlijden afgelopen zondag schrijft het Servische dagblad Blic bitter over de liefde van het echtpaar Milosevic-Markovic, dat de politiek van begin jaren tachtig tot de eeuwwisseling domineerde. ‘Een liefde die ons oorlog, doden, hyperinflatie, sancties en armoede heeft gebracht’.

Er was weinig twijfel dat Slododan Milosevic en Mira Markovic de macht deelden. Met de communistische partijman en latere president van de Servische deelrepubliek van Joegoslavië kwam ook zijn fanatieke en uitgesproken vrouw. De twee kenden elkaar al sinds de middelbare school en uit de communistische jeugdbeweging – ze kregen twee kinderen.

Milosevic was de leider op de voorgrond. De president en Servische nationalist onder wie de Joegoslavische federatie in een reeks bloedige conflicten uiteenviel. Kroaten, Bosnische moslims en Albanezen uit Kosovo wilden onder het Servische juk vandaan. Milosevic zette het grote Joegoslavische leger tegen hen in om dat te verhinderen. Hij werd vervolgd wegens oorlogsmisdaden, maar stierf in 2006 in een cel van het Joegoslaviëtribunaal in Scheveningen, voor het proces was afgerond.

Milosevic’ aanpak was in lijn met de ideologie waarmee met name zijn vrouw Mira Markovic opgroeide. Ze was dochter van twee partizanen, overtuigde communisten die samen met de latere president Josip Broz Tito tegen de nazi’s vochten en volgens wie verschillen tussen de Joegoslavische volkeren moesten worden onderdrukt. Haar moeder werd geëxecuteerd omdat ze als krijgsgevangene onder marteling informatie aan de nazi’s zou hebben gegeven. Markovic, die promoveerde in de sociologie en dat ook doceerde, bleef overtuigd links en politiek actief. In de jaren negentig leidde ze een pan-Joegoslavische linkse partij.

Lees ook dit verhaal uit 2006: De 'rode heks' achter de troon van Slobodan Milosevic

Hoewel ze ook een zelfstandige politieke carrière had en zichzelf feminist noemde, werd Markovic onvermijdelijk vooral bekend als beruchte en machtige ‘vrouw van’. Ze zou gestaaldere opvattingen hebben gehad dan haar man. De ‘Lady MacBeth van de Balkan’ zou bepaald hebben wie wel en wie niet toegang tot Milosevic kreeg. Naar verluidt had onder meer Radovan Karadzic, leider van de Bosnische Serviërs, moeite Milosevic te bereiken, omdat Markovic hem niet kon uitstaan.

Haar naam is vaak genoemd in verband met twee politieke moorden in Servië. Een op de mentor en voorganger van Milosevic, Ivan Stambolic. De andere op uitgever en journalist Slavko Curuvija. Nooit is bewezen dat Markovic opdracht tot die moorden gaf.

Een woordvoerder van de familie zei zondag tegen persbureaus dat ze het liefst begraven wil worden in de tuin van het geboortehuis van Milosevic in Pozarevac in Servië. Onder de lindeboom naast haar man.