De cd doet het nog altijd beter dan de veel te dure lp

Vinylhype Streaming doet het goed, cd’s niet en vinyl is terug. Dat wisten we al. Maar vinyl doet het voor het eerst in jaren minder, en van cd’s worden er nog altijd drie keer zo veel verkocht. Drie platenzaakeigenaren geven, net als vijf jaar geleden, hun visie op de zaak.

Velvet Music in Rotterdam ruilde veel cd-bakken in voor lp’s.
Velvet Music in Rotterdam ruilde veel cd-bakken in voor lp’s. Foto Folkert Koelewijn

‘Ik denk dat ik over vijf jaar helemaal geen cd’s meer verkoop. Het punt dat ik nieuwe cd’s van grote popmuzikanten niet eens meer inkoop, komt steeds dichterbij.” Jan Kooi van de Groningse muziekwinkel Elpee verkoopt nog wel eens wat op cd, jazz en andere ‘specialistische genres’, maar nieuwe popmuziek nauwelijks meer. „Die full-price cd’s zijn echt aan het verdwijnen. En heel hard ook.”

Vijf jaar geleden sprak NRC drie muziekwinkeleigenaren over de stand van zaken, we bellen ze nu opnieuw.

Kooi verkocht toen nog behoorlijk wat goedkope cd’tjes, van onder een tientje. Maar ook die tijd is voorbij. „Dat was veelal aan ouderen. Ook die stappen nu over op Spotify. Ik blijf het met grote namen nog wel eens proberen, dan koop ik één exemplaar in. Maar het werkt niet. Ik verkoop ze bijna alleen nog op bestelling.”

De verkoop van cd’s is sterk gedaald in Nederland, maar ligt nog altijd veel hoger dan van lp’s

Lees ook NRC’s rondgang van vijf jaar geleden: ‘Denk je dat ze bij bol.com bellen: wat leuk dat je die hebt besteld?’

De cijfers geven hem gelijk. Deze maand bleek uit cijfers van brancheorganisatie NVPI dat het aantal verkochte cd’s vorig jaar weer sterk daalde ten opzichte van 2017, tot 4,2 miljoen exemplaren – een miljoen minder dan het jaar ervoor. En peanuts vergeleken met 1997, het laatste echt goede cd-jaar. Van onder anderen No Doubt, Jantje Smit, Spice Girls, Radiohead en Wu-Tang Clan werden toen ruim 35 miljoen cd’s verkocht.

In diezelfde tijd schreef NRC voor het eerst over een „herleving” in lp’s. Met wat nattevingerwerk verwachtte men toen dat er in 1997 misschien wel 400.000 platen waren verkocht. Het dubbele van een jaar daarvoor, ongekend veel voor een toch praktisch uitgestorven geacht medium. „De langspeelplaat,” was de conclusie, „is op de weg terug.”

De algemene indruk vandaag: streaming is de baas, vinyl is hot en cd’s zijn hopeloos uit de tijd. Maar het is iets genuanceerder. Streaming is oppermachtig, goed voor ruim 70 procent (129 miljoen euro in 2018, NVPI) van de omzet in Nederland. En ja, cd’s doen het slecht. Maar vier miljoen cd’s is nog altijd een aanzienlijk aantal, en ruim drie keer zoveel als van de oplevende lp’s werden verkocht.

Twee voor 15 euro

Bij Velvet Music in Rotterdam zijn de bakken met cd’s sinds vijf jaar geleden flink geslonken, en ingewisseld voor lp’s. Cd’s verkopen ze nog wel eens aan ouder publiek, maar Peter van Boheemen van Velvet ziet er toch ook wel wat jongeren mee de winkel uit gaan. „Wij hebben veel ‘midprice’ cd’s, twee voor 15 euro. Daar zijn jongeren die behoefte hebben aan een fysiek product, toch gevoelig voor. Ze luisteren álles op Spotify, maar als ze het echt te gek vinden dan komen ze het kopen. Zij willen toch muziek in de kast hebben staan, want het maakt net als de boeken op je plank, de kleding die je draagt en hoe je huis eruit ziet allemaal deel uit van je imago.”

Bij Popeye in Hengelo hoef je al helemaal niet aan te komen met negatieve verhalen. Eigenaar Johan Dollekamp: „Ach, je hoort al zo lang dat cd’s passé zijn. Maar dat heb ik nooit geloofd. Ik verkoop veel progressieve rock en americana, zulk werk kan ik goed verkopen op cd. De doorsnee pop heb ik ook wel in huis, Rondé en Dido enzo, maar dat loopt helemaal niet. Ik scoor met dingen die andere winkels laten liggen.”

Kinderen voor Kinderen

Het lijstje best verkochte cd’s zegt iets over het publiek dat ze nog koopt: Hitzone-verzamelaartjes, Nederlandstalige muziek en, het bestverkochte cd’tje afgelopen jaar, Kinderen voor Kinderen. Terwijl het op vinyl veelal heruitgaven van pop- en rockklassiekers zijn die veel verkopen, met Amy Winehouse’s Back to Black uit 2006 op 1 („Die is echt niet aan te slepen”, zegt Peter van Boheemen).

Maar ook vinyl, het zwarte goud dat steeds feller leek te blinken de laatste jaren, wordt een beetje sleets. Voor het eerst sinds 2005 is de marktwaarde van lp’s iets gedaald in Nederland, met 7,1 procent. En dat de omzet de afgelopen jaren wel steeds steeg, verbloemde een beetje dat het totaal aantal verkochte lp’s wel al langer afnam: van 1,5 miljoen in 2015 in een dalende lijn naar 1,2 miljoen afgelopen jaar.

Bij Popeye in Hengelo merken ze dat, zegt Dollekamp, die de omzet van vinyl iets zag teruglopen de afgelopen tijd. „Maar toch komen er nog steeds veel jongeren die de lp-collectie van hun ouders willen uitbreiden. Ik heb trouwens altijd nog platen verkocht, ik ben nooit een pure cd-winkel geweest. Zolang ze werden gemaakt heb ik ze, ook al was dat op een gegeven moment mondjesmaat geworden. Maar van alleen vinyl zou ik niet kunnen leven, ik verkoop nog altijd meer cd’s.”

„We verkopen ook nog wel veel vinyl hoor,” zegt Kooi in Groningen, „vooral de meer gitaar-georiënteerde, stevige pop verkoop ik veel, die markt is vrij stabiel. Maar ik werk bij nieuwe releases steeds meer met voornotering. Ik wil preciezer weten hoeveel ik er van kan verkopen, voordat ik inkoop, want voorraad wil ik niet meer hebben, die moet ik gaan afprijzen en dan verdwijnt de winst heel snel. Dat was voorheen echt anders, dan kon je rustig wat hebben liggen. Het gaat niet meer om wat je verkoopt, maar om wat je niet verkoopt.”

Je moet het natuurlijk ook een beetje hebben van wat er wordt uitgebracht, zegt Van Boheemen. Grote aantallen van één artiest verkoopt hij de laatste tijd minder, niet op cd en ook niet op vinyl. „Zo’n album dat je in de eerste week vijftig keer verkoopt, dat gebeurt eigenlijk niet meer.” Maar het is ook wel lang geleden dat er een album uitkwam dat zo enorm populair was dat iedereen het fysiek wilde hebben. „In 2016 stierven eerst David Bowie en toen Leonard Cohen en hun albums, ja dat klinkt een beetje lullig, maar die verkochten daarom heel erg goed. Zo’n titel is er de laatste twee jaar niet geweest. Wij moeten het hebben van de breedte, en het is goed dat platenmaatschappijen hebben bedacht af en toe wat in de aanbieding te gooien, klassiekers die we voor 15 of 17 euro kunnen verkopen. Die kunnen enorm hard lopen.”

Platenzaak Velvet Music, Rotterdam.

Foto Folkert Koelewijn

„Ja mensen die overlijden verkopen goed”, zegt ook Dollekamp een beetje beschaamd. „Nu weet ik dat vrijdag een goede omzet wordt, want – ik loop even naar onze releaselijst – dan komt de nieuwe Devin Townsend, en Bennie Jolink met boek met cd én lp. Dat zijn omzetmakers voor mij. Het klinkt een beetje opschepperig, maar aan mij ligt het niet!”

Vinyl is duur

Het grote probleem van vinyl is de prijs. Nieuwe lp’s zijn veel te duur, vinden alle drie. Dollekamp: „Dat komt niet door mijn marge, ze zijn écht aan de prijs hoor. Ik heb net de heruitgave van Dire Straits’ Brothers in Arms binnen, dertig euro. Nou die heb je op cd voor 8,50 euro. Sommige vinyljunkies die hier komen knipperen niet met hun ogen als ik zeg dat White Album van The Beatles nu 44,90 kost.” Hij zegt de prijs nog eens, nu harder. „Vier-en-veertig negentig! Dat vind ik echt schandalig.”

Jan Kooi is bang dat vinyl zichzelf op deze manier langzaam uit de markt prijst. „Ik hoorde vijf jaar geleden zelden dat een plaat te duur was. Maar nu zie ik dat de nieuwe Townes van Zandt 30 euro moet kosten. Enkele lp, hartstikke mooi, maar ik vind het verrekte zonde voor opnames uit 1973. Dat kan toch ook voor twee tientjes, dan zou ik er zo tien van inkopen. Dat durf ik nu niet aan, ik heb er nu maar één ingekocht.”

Kooi denkt wel dat er iets gaat gebeuren, want kopers pikken dat niet. „Zo is het met cd’s natuurlijk ook gegaan. Die waren op een gegeven moment veel te duur, en daardoor is het hele fenomeen van Napster begonnen. Mensen wilden die muziek wel, maar niet op een cd van 45 gulden.”

Wat er de komende vijf jaar gaat veranderen? Dollekamp durft niks te voorspellen. „Misschien verandert er wel niks. Er kwam laatst iemand in de winkel die 35 jaar in Peru had gewoond. Die zei: ‘Och je hebt wat korter haar, het is wat grijzer, verder is er helemaal niks veranderd hier.’ Nou dat verwacht ik voor de komende jaren eigenlijk ook.”

Alleen die cassettebandjes die terug zouden komen, daar snapt Dollekamp niets van. „Dat zou ook iets worden, maar dat geloof ik niet. Mensen willen het gemak van de cd, en de belevenis van een plaat. Cassettebandjes, dat gaat ’m echt niet worden.”