‘De Notre-Dame is meer dan een kathedraal, het is een Frans symbool’

Frankrijk Op de zolder van de kathedraal in Parijs brak maandagavond brand uit. De torenspits is ingestort.

Foto Hubert Hitier/AFP

Brand in het hart van Parijs, in het hart van Frankrijk. Notre-Dame de Paris, een van de beroemdste kathedralen in de wereld, is maandag grotendeels verwoest door een uitslaand vuur hoog in de nok van de bijna 800 jaar oude eikenhouten dakconstructie. Vierhonderd brandweermannen probeerden te redden wat te redden viel, maar het houtwerk was met geen mogelijkheid te sparen.

De emoties zijn groot. Buurtbewoners en passanten staren begin van de avond in ongeloof vanaf de brug op de achterkant van de kerk. Dikke rookwolken kleuren de hemel. Mensen bellen met dierbaren, anderen zwijgen. Op de kades van de Seine verzamelen zich steeds meer mensen.

Kreten van ontzetting klinken als de torenspits, even voor acht uur ’s avonds, instort en in het brandende kerkgebouw verdwijnt. Mensen huilen, houden elkaar vast. Ze gaan verslagen op de grond zitten.

De 27-jarige Anne, stadsgids, stond eerder op de dag nog met een groep bezoekers ín de kerk. Nu ziet ze met ontzetting hoe de vlammen metershoog uit het dak slaan. Tranen staan in haar ogen. „Het is niet voor te stellen, het is monstrueus. De Notre-Dame is mijn huis, mijn lieve oma.” Ze woont in een appartement met uitzicht op de torenspits. Toen ze uit het raam de geel-groene wolken zag wist ze dat het menens was.

Lees ook het liveblog over de huidige situatie: Grote brand in Notre-Dame Parijs, torenspits ingestort

„Waar blijft de brandweer”, vraagt Gilles Pagès, een vijftiger met grijs baardje, met nauwelijks verholen bitterheid. Hij wijst op een miezerig straaltje dat vanaf een enkele brandweerwagen richting de gevel wordt gespoten. Het verwaait nog voor het doel bereiken kan. „Het is een catastrofe. Voor de stad, voor het land.” Hij komt uit het zuiden van het land, zegt hij. „Daar is het zomers de hele tijd raak, maar daarvoor hebben we blusvliegtuigen. Hier is niets.”

Lastig bereikbaar

De Notre-Dame staat op het Île de la Cité in de Seine en is lastig bereikbaar voor de brandweer, zeker tijdens de avondspits. Omdat in de kerk een reddingsoperatie gaande is om eeuwenoude kunstwerken te evacueren en omdat de structuur van het dak met het oog op later herstel behouden moet blijven kon volgens een woordvoerder van de brandweer niet intensiever van bovenaf geblust worden.

De Notre-Dame is met zo’n 14 miljoen bezoekers per jaar het meest bezochte monument van Europa. „Maar het is meer dan een kathedraal, het is een symbool van Frankrijk”, zei erfgoedspecialist Stéphane Bern op tv-zender BFMTV. Het is een „zinnebeeld van ons land voor meer dan katholieken alleen”, aldus monseigneur Olivier Ribadeau-Dumas, secretaris-generaal van de Franse bisschoppen.

Bekijk ook de In beeld: De tragiek van de Notre-Dame

Het is waar: de gotische kathedraal heeft veel Franse geschiedenis zien passeren. Koning François II trouwde er in 1558 met Marie Stuart. Napoleon kroonde zich er in 1804 tot keizer. De officieel areligieuze republiek nam er afscheid van de presidenten De Gaulle, Pompidou en van de ongelovige Mitterrand. En recent nog, na de terreuraanslagen in Parijs, organiseerde de bisschop van Parijs er een mis waar vele Parijzenaars, katholiek of niet, zich kwamen bezinnen.

De bouw begon in 1163. Delen van het nu verwoeste eikenhouten karkas, ‘het bos’, dateren uit die tijd. Het bouwwerk werd in de revolutiejaren eind 18de eeuw beschadigd, maar vooral onder invloed van het grote succes van Victor Hugo’s boek De klokkenluider van de Notre-Dame (1831), over Quasimodo’s liefde voor Esmeralda, begonnen ingrijpende restauratiewerkzaamheden. De tijdens de Revolutie verwijderde torenspits is eind 19de eeuw herbouwd.

Oorzaak onbekend

President Macron annuleerde maandagavond een langverwachte tv-toespraak waarin hij na vier maanden ‘nationaal debat’ met concrete plannen zou komen om te beantwoorden aan de grieven van ‘gele hesjes’. Het had een nieuw begin van zijn presidentschap moeten worden. Nu kwam hij vroeg in de avond poolshoogte nemen bij het verwoeste monument. „Zoals al onze landgenoten ben ik vanavond verdrietig om dit deel van ons te zien branden.”

Over de oorzaak van de brand is officieel nog niets bekend. Maar volgens bronnen bij de brandweer zou het vuur te maken hebben met grote restauratiewerkzaamheden die pas een paar dagen geleden waren begonnen. Om de torenspits op te knappen werd op grote hoogte een steiger gebouwd. Zestien koperen beelden werden met hoogwerkers verwijderd om de restauratoren toegang te geven.

„Ik huil, vanbuiten, maar ook vanbinnen”, zegt buurtbewoner Louis Davide. „Ik begrijp niet hoe het heeft kunnen gebeuren, maar het stelt niet gerust, als we al geen vuur in een van de beroemdste monumenten van de stad de baas kunnen.”

Correctie (16 april 2016): In een eerdere versie van dit stuk stond dat Napoleon in de Notre-Dame tot keizer werd gekroond. Hij kroonde zichzelf er tot keizer. Dat is hierboven aangepast.