Opinie

Alleen de rechter kan Assanges zelfgebouwde labyrint afbreken

WikiLeaks

Zeven jaar geleden verdween Julian Assange, omstreden kopstuk van de vermetele WikiLeaks-organisatie, als een jongeman in zelfgekozen ballingschap van de ambassade van Ecuador in Londen. Deze donderdag werd hij er als een heremiet met een lange witte baard uitgehaald door de Britse politie. In boeien, want Assange, inmiddels overigens Ecuadoraans burger, wordt nog steeds gezocht door justitie. De gastvrijheid van Ecuador was opgeraakt, ook weer in een wolk van intriges en complotten.

Het gaat niet langer, zoals in 2012, om de Zweedse autoriteiten die de WikiLeaks-voorman zochten wegens een drietal aanklachten van aanranding en verkrachting – die zijn opgeborgen. Nu gaat het om een tot nu toe kennelijk geheime aanklacht van de Verenigde Staten, die al sinds 2010 achter Assange aanzitten. Bovendien stond er in het Verenigd Koninkrijk nog een arrestatiebevel open van de Britten omdat Assange in 2012, toen hij zijn toevlucht nam tot de ambassade van Ecuador, op borgtocht was vrijgelaten uit voorarrest.

De Assange-sage staat bol van de nevenplotten, maar uiteindelijk draait het verhaal om de tegenstelling tussen twee belangrijke principes: veiligheid en persvrijheid. WikiLeaks had negen jaar geleden de toorn van de Amerikanen over zich afgeroepen door de publicatie van bergen geheime informatie over het optreden van de VS in Afghanistan en Irak. De organisatie verspreidde die gegevens aanvankelijk overigens niet zelf: zij maakte wereldwijd gebruik van gevestigde media om te zorgen voor een verantwoorde berichtgeving. Ook NRC heeft destijds gebruikgemaakt van de data die via WikiLeaks waren uitgelekt.

Het meest schadelijke voor het imago van de VS was de film waarop te zien en te horen is hoe twee Apache-helikopters op bijna achteloze wijze elf Iraakse burgers, onder wie twee journalisten van Reuters, bij klaarlichte dag op straat doodschoten.

De Amerikaanse autoriteiten vreesden ook voor consequenties voor de staatsveiligheid en gingen achter het lek en de verspreiders van de informatie aan. Soldaat Chelsea Manning bekende de mol te zijn en werd in 2013 tot 35 jaar gevangenisstraf veroordeeld. Na bijna vier jaar kwam ze vrij omdat Barack Obama haar op de laatste dag van zijn presidentschap strafvermindering had gegeven. Nu is Manning wederom gevangengezet in verband met de zaak die de Amerikaanse justitie tegen Assange heeft voorbereid. Naar het zich laat aanzien wordt hij ervan beschuldigd te hebben meegewerkt aan het hacken van de federale Amerikaanse computersystemen. Mogelijk komt daar nog een aanklacht wegens spionage bovenop. Amerikaanse media, zoals The New York Times, stellen vast dat de staat een beschuldiging van WikiLeaks van het verspreiden van informatie nog altijd uit de weg gaat, in verband met de grondwettelijk beschermde vrijheid van de pers.

Assanges advocaten voorspellen nu dat hun cliënt er alles aan zal doen om zich te verzetten tegen uitlevering aan de VS. Met als argument dat hem daar geen eerlijke procesgang wacht maar een politieke veroordeling. De vrees van Assange is niet zonder grond. Hij heeft met zijn onthullingen in 2016 over de toenmalig presidentskandidaat Hillary Clinton het Democratische establishment van zich vervreemd. Maar ook de Republikeinen hebben niets goeds van Assange te verwachten, als hij gaat spreken over de bronnen in de Russische geheime dienst die hem de vertrouwelijke mails van Hillary Clinton zouden hebben toegespeeld.

Dat proces tegen zijn uitlevering aan de VS zou zich weer jaren kunnen voortslepen. Het is begrijpelijk dat een toenmalige medestander van Assange, Daniel Domscheit-Berg, vrijdag in de Frankfurter Allgemeine Zeitung afstand van hem neemt. Hij stelt dat WikiLeaks niet geworden is wat hen beiden tien jaar geleden voor ogen stond: een ecosysteem voor klokkenluiders. WikiLeaks heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een persoonlijk propaganda-orgaan voor Assange zelf.

Uitlevering aan de VS door het Verenigd Koninkrijk lijkt uiteindelijk de volgende halte in de reis die Assange heeft af te leggen. De gang naar de Amerikaanse rechter is de enige juiste uitweg uit het labyrint dat Assange om zich heen heeft geschapen. Hij zal zich publiekelijk, net als Manning, dienen te verantwoorden. En er op moeten vertrouwen dat ondanks alles de Amerikaanse rechterlijke macht, in alle openbaarheid, wel degelijk de rechtvaardigheid dient.