Recensie

Recensie

Wiskunde als moderne kunst

Recensie Philip Ording schreef een oogstrelend én grappig boek over wiskunde.

Wiskundeboeken van universiteitsuitgeverijen staan doorgaans vol met cryptische teksten en abstracte formules. Voor een ander publiek dan wetenschappers en studenten zijn die boeken dan ook meestal niet bedoeld. Een aangename uitzondering is 99 Variations on a Proof van Philip Ording, onlangs verschenen bij Princeton University Press. Het schitterend vormgegeven vierkante boek gáát wel over wiskunde, maar wijkt verder op alle fronten af van een gangbaar wiskundeboek. Je zou het zomaar in de winkel van een museum voor moderne kunst kunnen aantreffen.

Ording liet zich inspireren door Exercices de style (1947) van Raymond Queneau, de oprichter van het Franse schrijversgenootschap Oulipo (Ouvroir de littérature potentielle). In Exercices de style vertelt Queneau 99 keer hetzelfde verhaal, steeds in een andere stijl. In 99 Variations on a Proof bewijst Ording 99 keer dezelfde stelling, steeds op een andere manier. Die stelling is simpel: als x3 – 6x2 + 11x – 6 = 2x – 2, dan is x = 1 of x = 4.

Het klinkt nogal hautain om zo’n banale uitspraak over een derdegraadsvergelijking ‘stelling’ te noemen. Ording koos echter met opzet zo’n triviale stelling. Daardoor gaat de aandacht volledig naar de veelheid aan manieren om haar te bewijzen (algebraïsch, analytisch, grafisch, topologisch). En, meer nog, naar de verschillende stijlen om over wiskunde te communiceren: op een schoolbord, als blogbericht, als dialoog tussen leerling en leraar, als aantekening op de achterkant van een envelop. Heel origineel: een bewijs in gebarentaal, als een fraai staaltje origami, of als duet voor twee violen.

Elke variant is bijzonder en ze zijn bijna allemaal knap gevonden. Bovendien geeft Ording bij elk bewijs uitleg en verdere achtergrondinformatie. Zo steek je terloops iets op over het intuïtionisme van L.E.J. Brouwer, krijg je een tip over ‘hoe slechte wiskunde te schrijven’ van de grote Franse wiskundige Jean-Pierre Serre, en krijg je wat mee van de architectuur van de Italiaanse architect Giuseppe Terragni. 99 Variations on a Proof is oogstrelend, grappig en serieus tegelijk.