Internationaal Strafhof wijst onderzoek Afghanistan af

Oorlogsmisdaden De rechters van het Strafhof geven geen toestemming voor een onderzoek naar misdaden in Afghanistan. Zij verwachten te veel tegenwerking.

Amerikaanse militairen nemen een Afghaan gevangen in de zuidelijke provincie Helmand, in 2003.
Amerikaanse militairen nemen een Afghaan gevangen in de zuidelijke provincie Helmand, in 2003. Foto AP

De rechters van het Internationaal Strafhof in Den Haag hebben het verzoek van hoofdaanklager Fatou Bensouda om een strafrechtelijk onderzoek te beginnen naar misdaden in de Afghaanse oorlog afgewezen. Dit is een grote tegenslag voor het kantoor van de aanklager, dat al in 2006 aan het voorbereidend onderzoek begon.

Niet dat er geen oorlogsmisdaden of misdaden tegen de menselijkheid zijn gepleegd in Afghanistan. Ook de rechters oordelen in hun vrijdag gepubliceerde afweging dat er voldoende grond is om te vermoeden dat dat zo is.

Toch wijzen ze het verzoek af, omdat ze vinden dat het vooronderzoek te lang geduurd heeft. Ook wijzen zij erop dat „de politieke situatie inmiddels is veranderd” en dat ze verwachten dat betrokken partijen te weinig medewerking zullen verlenen. Daarom, zeggen de rechters, moet het hof inzetten op zaken die een grotere kans van slagen hebben. De afweging van de rechters heeft anderhalf jaar geduurd.

Het onderzoek in Afghanistan was belangrijk voor het Internationaal Strafhof, dat kampt met tegenvallende resultaten. Het was de bedoeling om hiermee aan te tonen dat het hof zich niet alleen op Afrika richt, zoals de beschuldiging klonk, en dat ook Amerikanen vervolgd kunnen worden, bijvoorbeeld voor de verdenking van marteling van terreurverdachten in zogeheten ‘black sites’ in Roemenië of Polen, in de jaren na 9/11.

Visum ingetrokken

De Verenigde Staten hebben sinds 2017, toen Bensouda haar verzoek indiende, op luide toon duidelijk gemaakt dat zij geen medewerking zouden verlenen en gedreigd met sancties tegen landen of organisaties die dat wel zouden doen. Vorige week trokken zij Bensouda’s visum voor de VS in uit woede over het Afghanistan-onderzoek. Nationaal veiligheidsadviseur John Bolton noemde het hof vorig jaar „onwettig” en zei dat het wat hem betreft „dood” is.

Volgens de rechters is „zowel in Afghanistan als in [voor het onderzoek] belangrijke landen” de politieke situatie dusdanig veranderd dat er weinig medewerking voor onderzoek of arrestatie van verdachten valt te verwachten. Zelfs neutrale, ongevaarlijke onderzoeksactiviteiten bleken tijdens het vooronderzoek onmogelijk.

Ook voor Afghanistan kan het momenteel slecht uitkomen om het hof van dienst te zijn. De VS voeren vredesbesprekingen met de Talibaan, waarbij ook de Afghaanse regering hoopt aan te schuiven.

‘Enorme overwinning’

De Amerikaanse president Trump bracht een officiële verklaring uit waarin hij het besluit „een enorme internationale overwinning” noemde en nog eens dreigde dat iedereen die Amerikaanse of Israëlische functionarissen wil vervolgen een „robuuste” reactie kan verwachten.

Amnesty International verklaarde dat het Strafhof „is gezwicht voor Amerikaanse pesterijen en dreigementen” en „op schokkende wijze slachtoffers in de steek heeft gelaten”. Dit besluit zal, volgens Amnesty, „de geloofwaardigheid van het hof verder aantasten.”

Dit artikel is geactualiseerd op 12-04-2019 om 21.23 uur.