Opinie

    • Merel Thie

Een fietshelm in het dagelijkse verkeer mag geen taboe zijn

Twistgesprek legt uit waarom de Fietsersbond het dragen van een fietshelm in het verkeer niet promoot. zegt dat gebruik van een helm veel doden en gewonden kan voorkomen. Een twistgesprek per e-mail onder leiding van

Sinds maandag is in Amsterdam de snorfiets niet meer welkom op een groot aantal fietspaden. Maar snelheidsverschillen tussen racefietsen, elektrische- en gewone fietsen op het fietspad, een belangrijke oorzaak van ongelukken, blijven. Saskia Kluit van de Fietsersbond en Peter van der Knaap van SWOV (Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid) discussiëren over de stelling: Een fietshelm in het dagelijkse verkeer mag geen taboe zijn.

Saskia Kluit is SK. PvdK is Peter van der Knaap.

PvdK: „Het is hoog tijd dat we in Nederland op een volwassen manier over de beschermende werking van fietshelmen gaan praten. Een helm verkleint het risico op een ongeval niet: daar is een veilig verkeerssysteem voor nodig, waarbij fietsers de weg niet met gemotoriseerd snelverkeer hoeven delen. En dus een goede fietsinfrastructuur met voldoende brede en veilige fietspaden. Maar van alle fietsers in Nederland die ernstig gewond raken, heeft bijna een derde hoofd- en/of hersenletsel. Onderzoek na onderzoek wijst uit dat het dragen van een goed passende fietshelm de gevolgen van valpartijen en valpartijen na aanrijdingen beperkt. Wie het daar niet over wil hebben, bewijst de fietser een slechte dienst.”

SK: „Hoewel een fietshelm op het eerste gezicht wellicht een logisch middel lijkt om het letsel van fietsers te verminderen, zien we wereldwijd dat helmplicht leidt tot – soms grote – afname van het dagelijkse fietsgebruik. De onderliggende redenen zijn verschillend maar een belangrijke component blijkt te zijn dat mensen fietsen gaan associëren met gevaar. In Nederland is de kans om als fietser gewond te raken klein, al lijkt dat met 12.000 ernstig gewonden per jaar misschien niet zo. Wat mensen echter niet weten is dat er elke dag wel 5 tot 7 miljoen mensen op de fiets stappen.

De Fietsersbond is vanwege het negatieve effect op het fietsgebruik zeer kritisch als het gaat om het promoten of verplichten van fietshelmen. De mogelijke baten van de helm wegen niet op tegen de negatieve effecten op het fietsgebruik. In tijden waarin overgewicht en bewegingsarmoede schrikbarend toenemen, moeten we ouderen, ouders en kinderen niet (onbedoeld) aanpraten dat fietsen een gevaarlijke bezigheid is. Een gezonde en actieve leefstijl kan niet zonder het nemen van kleine risico’s. Er staat echter (een veel grotere) gezondheidswinst tegenover, voor het individu en de samenleving.

PvdK: „Je moet inderdaad vanuit een breder gezondheidsperspectief kijken naar fietshelm. Maar een negatief effect van het stimuleren van fietshelmgebruik is in landen als Denemarken, Frankrijk, de VS en ook Nederland niet gevonden. Fietsen is trouwens soms wel degelijk een gevaarlijke bezigheid, zeker als je een snelle e-bike combineert met een hoge leeftijd.”

SK: „Van de genoemde landen is alleen Denemarken enigszins vergelijkbaar met Nederland. In de VS en Frankrijk zijn er vrijwel geen dagelijkse fietsers; wielrenners en mountainbikers hebben een andere motivatie om te fietsen. Voor hun sport accepteren ze veel meer drempels dan een woon-werkfietser zou doen. Denemarken kent een dalend fietsgebruik (in algemene zin en in het bijzonder bij kinderen) en een sterke focus op verkeersveiligheid. Maar dat is niet de enige oorzaak, ook doordat autorijden er relatief goedkoop is, daalt het fietsgebruik. Nederland is met zijn sterk vergrijzende fietspopulatie volstrekt uniek. In de meeste landen stopt men rond het zestigste levensjaar of veel eerder.

„Het gevaar voor de fietsers op hoge leeftijd wordt vooral veroorzaakt door niet-adequate infrastructuur. Laten we die beter inrichten voor de vergrijzende bevolking, bijvoorbeeld zonder paaltjes, met duidelijke belijning. Daarnaast is het verstandig om aandacht te hebben voor hoe mensen fietsen. Het is nog niet gebruikelijk om te kijken naar de samenhang tussen fiets, fietser en hoe die fietst terwijl daar veel winst valt te behalen. Ouderen worden bijvoorbeeld vaak wat strammer en kunnen daardoor minder goed over hun schouder kijken. Een spiegeltje kan veel valpartijen voorkomen.”

Vraag aan Saskia Kluit: Maar een helm dragen kan toch ook helpen om letsel te voorkomen als ouderen toch vallen?

SK: „Een helm kan soms helpen (al is dat veel minder dan veel mensen denken). Andere zaken zijn echter belangrijker, die helpen ongelukken voorkomen. Er is immers ook ander letsel dat je wil voorkomen. Naast infrastructuur gaat het bijvoorbeeld over de promotie van driewielfietsen, een passende fiets voor iedereen en goed leren fietsen op een e-bike.”

Lees ook: Ga eens lekker achter de geraniums zitten

PvdK: „ Ik ben het ermee eens dat ook een passende fiets, driewielfietsen en lessen kunnen helpen. Tegelijkertijd leert het beste onderzoek dat we nu hebben (uit 2018) dat een goede fietshelm het risico op dodelijk hoofdletsel met 71 procent vermindert en het risico op ernstig hoofdletsel met 60 procent. En dat is niet minder dan mensen denken, maar meer!”

SK: „Deze cijfers gaan er aan voorbij dat maar een hele kleine groep fietsers van het totaal een ongeluk krijgt. Waarbij tweederde geen hoofdletsel heeft. Daar staat tegenover dat als mensen maar een paar procent van hun fietskilometers niet maken omdat een fietshelm een drempel opwerpt, de gezondheidsschade voor henzelf groot is. Penny wise, pound foolish.”

PvdK: „Ik zie dat anders. Als meer fietsers hun hoofd zouden beschermen, kan dat echt tientallen doden en vele honderden ernstig gewonden schelen. Vooral onder 70-plussers. Voor 50 euro heb je al een goede helm. Ik geloof niet in een algemene verplichting voor de fietshelm: laten we fietsen in Nederland eerst maar eens veiliger maken met een betere ruimtelijke ordening, veilige infrastructuur en – over snorfietsen gesproken – verstandige wetgeving. Maar ik raad iedereen en zeker mensen die veel en ver fietsen aan zo’n investering te overwegen: je hebt immers maar één hoofd!”

SK: „Peter, we vinden beiden fietsen voor de gezondheid van ouderen ongelofelijk belangrijk. De Fietsersbond vindt daarbij dat een helm nooit ten koste mag gaan van fietsgebruik. Als iemand denkt door een helm op te zetten te gaan fietsen: ‘Zet hem op’. Maar alle anderen: voel je vrij om de wind door je haren te voelen, fietsen is voor jouw gezondheid altijd beter dan in de auto of achter de geraniums te belanden.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.