Cappuccino met haver of soja, wat is duurzamer?

Wat eten we? Wie wil er sojamelk in de cappuccino? Of moet het toch havermelk zijn? Ze ontlopen elkaar niet veel, als het om duurzaamheid gaat.

Foto Istock

Het begon met een simpele vraag aan de redactie: wie stelt het op prijs als er in één van de koffieautomaten sojamelk zit in plaats van koemelk? Dat leverde nogal wat reacties op. Sojateelt zorgt toch voor ontbossing? Kunnen we geen havermelk voor onze cappuccino krijgen? En is Nederlandse koemelk niet toch duurzamer dan melk van buitenlandse soja?

Wie wil weten hoe duurzaam sojadrank is – want oja, je mag geen sojamelk zeggen: alleen zoogdieren maken melk – krijgt overal een ander antwoord. Het Voedingscentrum schrijft: „Sojadrank heeft een lagere milieubelasting dan koemelk, maar de productie vraagt wel veel energie, omdat de sojabonen verwerkt moeten worden en de verse drank gekoeld wordt.” Er staat ook dat de niet-duurzame teelt zorgt voor ontbossing, verwoestijning en erosie. Maar dat geldt alleen voor veevoer. Soja voor menselijke consumptie is bijna altijd duurzame soja. Er wordt geen regenwoud voor gekapt en er zijn minder kilometers voor transport nodig. Dat scheelt. Maar hoeveel?

Door naar Milieu Centaal. Op hun site staat wel dat sojadrank minder energie, water, land en grondstoffen vergt dan koemelk maar niet hoe goed havermelk scoort. Op de vraag of haverdrank duurzamer is mailen ze een paar studies. Duurzaamheidsconsultants van het Zwitserse ESU vergeleken plantaardige dranken met melk: havermelk scoorde een fractie beter dan sojamelk, omdat de teelt in het algemeen iets minder op het milieu drukt, koemelk is in hun berekeningen twee keer zo belastend.

Hoe ziet Alpro, de grootste leverancier van plantaardige dranken in Nederland, dat eigenlijk? Alpro heeft een simpel plaatje op de site staan: sojadrank vraagt twee keer minder land en vier keer minder water, de CO2-uitstoot is 2,5 keer lager dan bij gewone melk. De (duurzame) soja van Alpro komt voor 60 procent uit Europa, de rest komt met de boot uit Canada. De footprint van haver wordt nog berekend, zegt een woordvoerder. „Maar wij vergelijken haver en soja liever niet op die manier. Soja levert per liter meer voedingsstoffen dan haver, het zijn eigenlijk appels en peren.”

Kanttekening van Campina

Zelfs Oatly, het explosief groeiende haverdrankbedrijf uit Zweden, kan geen Life Cycle Analysis sturen, de gebruikelijke methode om duurzaamheid van een product te bepalen. „Maar misschien heb je wat aan dit BBC-artikel”, zegt de Britse woordvoerder. Dat verwijst weer naar een Oxford-studie die laat zien dat een glas melk globaal voor bijna drie keer zoveel uitstoot zorgt als plantaardige dranken. Ook hier ontlopen haver en soja elkaar nauwelijks. Maar zelfs de meest duurzame koemelk – uit Europa, Australië en Nieuw-Zeeland – overtreft plantaardige vervangers ruimschoots als je naar uitstoot, land- en watergebruik kijkt.

Lees ook: Het sloop-de-aarde-niet-verder-dieet

FrieslandCampina wil daar, met een artikel van de Nederlandse Zuivel Organisatie, wel een kanttekening bij maken: de winst van het mijden van zuivel wordt deels tenietgedaan doordat je dan eiwit en calcium uit andere producten moet eten. Daar kun je tegenin brengen dat aan plantendranken vaak nutriënten worden toegevoegd. Maar minder milieudruk, schrijft de NZO tot slot, bereik je toch vooral door minder eten. Tja, een waarheid als een koe. Wie wil er zwarte koffie in plaats van cappuccino?