‘Voedings- en alcohollobby fnuiken preventieakkoord’

Gezondheid Veel organisaties aan tafel is mooi, maar levert weinig op, zeggen twee hoogleraren gezondheidsrecht. Ook zijn er nauwelijks sancties.

Het Nationaal Preventieakkoord wordt ondertekend door alle partijen
Het Nationaal Preventieakkoord wordt ondertekend door alle partijen Foto Koen van Weel/anp

Staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid, ChristenUnie) heeft te veel geluisterd naar de voedings- en alcoholindustrie. De maatregelen uit het Nationaal Preventieakkoord, dat in november 2018 na maanden onderhandelen werd gesloten, zijn daarom niet effectief genoeg.

Dat schrijven de hoogleraren gezondheidsrecht Brigit Toebes (Rijksuniversiteit Groningen) en Jos Dute (Radboud Universiteit) deze vrijdag in een discussiestuk dat wordt gepresenteerd aan de Vereniging voor Gezondheidsrecht, die bestaat uit duizend juristen op het gebied van gezondheidsrecht.

Het preventieakkoord van Blokhuis bestaat uit een pakket maatregelen om roken, overgewicht en problematisch alcoholgebruik terug te dringen. Tientallen maatschappelijke organisaties en bedrijven hebben hun handtekening eronder gezet.

Al die organisaties aan tafel brengen verdient lof, vinden Toebes en Dute. Alleen: gezondheid leent zich niet voor compromissen. Het akkoord bevat volgens hen te veel termen als ‘afspraken’, ‘evaluatie’ en ‘onderzoek’, maar stelt weinig nieuwe wetgeving voor. Om gezond voedsel te stimuleren zijn een suikertaks en een prijsverlaging van groente en fruit bijvoorbeeld onmisbaar, vinden de twee. Ook etikettering van ongezond voedsel, zoals ook gebeurt bij sigarettenpakjes, is belangrijk.

Om overmatig alcoholgebruik terug te dringen, zet Blokhuis vooral in op voorlichting, onderzoek naar effecten van marketing en minder korting op alcoholische producten. Veel te weinig, zeggen Toebes en Dute. Bewezen effectieve maatregelen zoals accijnsheffing en een afname van het aantal verkooppunten worden vergeten. Bovendien voorziet het akkoord nauwelijks in sancties.

De Raad van State, de belangrijkste juridische adviseur van de regering, waarschuwde donderdag in zijn jaarverslag voor de vele maatschappelijke akkoorden, naast het preventieakkoord onder meer ook het klimaatakkoord en energieakkoord. De Tweede Kamer ondermijnt zijn macht door de akkoorden om te zetten in wetten, stelde de Raad.

„Het goede is dat het verbeteren van de volksgezondheid zo een gedeelde verantwoordelijkheid wordt”, zegt Toebes telefonisch. „Aan de andere kant is de rijksoverheid hoofdverantwoordelijk voor de gezondheid van burgers. Dat moet niet worden afgewenteld op gemeenten of industrie.”

Lees ook de conclusie van het jaarverslag van de Raad van State over maatschappelijke akkoorden: Parlement maakt zichzelf machteloos door akkoorden

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu concludeerde eerder al dat alleen in het terugdringen van roken het akkoord goede stappen zet. Toebes: „Geen toeval. De tabaksindustrie zat niet aan tafel bij de onderhandelingen.” De voedings- en alcoholindustrie wel. „Een suikertaks komt natuurlijk nooit van de grond als de voedselindustrie mag meepraten.”

Een woordvoerder van Blokhuis zegt dat het onmogelijk is effectieve maatregelen te nemen zonder de industrie erbij te betrekken. „Een gezonder aanbod is echt een keuze van de producent. Dan is het beter met ze in gesprek te gaan dan ze uit te sluiten.”

Lees ook het Nationaal Preventieakkoord in 12 punten
Lees ook Dit was het hoogst haalbare voor staatssecretaris Blokhuis