Het Rotterdamse Odeon verdwijnt zonder protest

Wijken Het roemruchte wijkgebouw Odeon wordt gesloopt. En er is nauwelijks protest – dat markeert het einde van een tijdperk.

Wijkgebouw Odeon en de 41 woonappartementen worden gesloopt.
Wijkgebouw Odeon en de 41 woonappartementen worden gesloopt. Foto Jordy Rietbroek

Wijkgebouw Odeon aan de Gouvernestraat gaat tegen de vlakte. Het gebouw van de gemeente bestaat uit grote sporthallen en winkel- en kantoorruimtes in de plint. Onvermijdelijk gevolg is dat ook de 41 appartementen boven het gebouw gesloopt worden, bevestigt een woordvoerder van de eigenaar, woningcorporatie Woonstad Rotterdam.

Na de sloop bouwt Woonstad op die plek met de gemeente twee torentjes met elk veertig appartementen. In de ene toren komen sociale huurwoningen in het hogere segment, in de andere woningen voor het middensegment. De ontwikkeling is uitbesteed aan het Rotterdams Woongenootschap, een samenwerking van architecten en stedenbouwkundigen gespecialiseerd in niet-commerciële woningbouw.

De gelaten reactie in de buurt op de sloop staat in schril contrast met het roerige verleden van de wijk. In de jaren ‘70 waren er sloopplannen voor de krotwoningen die schots en scheef in de straten stonden. De gemeente wilde duurdere woningen terugbouwen die mensen met hogere inkomens moesten trekken om de welstand van de wijk op te krikken. De armen moesten eruit. „Dat pikten we niet”, zegt bewoonster Sjaan (71) [die niet met achternaam in de krant wil, red.]. Ze is geboren in de Gouvernestraat. Samen met de in 1970 door studenten en bewoners opgerichte Aktiegroep Oude Westen verzette ze zich. Op een zwart-wit foto die mede-actievoerder en bouwkundig ingenieur Piet Huiskens uit die tijd laat zien, staat Sjaan, toen begin twintig, met een spandoekje met de tekst „Odeon Blok NU!” in een vergaderzaal van het stadhuis aan de Coolsingel.

Lees ook over stichting Meesteren, voormalig beheerder van Odeon.

„We wilden een douche”, zegt Sjaan. „Een badkamer hadden we niet. Het was: elke vrijdag in de teil.” Dat zegt ook haar man John (73), die in de Sint Mariastraat geboren is „onder de gaslamp”. „Als je warm water wilde, moest je een penning in de gasmeter gooien. Als die op was, moest je een nieuwe gaan kopen bij Zus Langendam in de winkel hier verderop.”

Dat ze na een halve eeuw wonen in het Odeon-blok weg moeten, doet pijn, zegt Sjaan. „Maar we wisten dat de renovatie van 1978 bedoeld was voor 30 jaar. Die zijn om.” Anders dan nu woonden er toen vooral arme Hollandse arbeidersfamilies in het Oude Westen, soms met wel tien kinderen in een huisje van 50 vierkante meter, volgens Huiskens. „Ze sliepen in de woonkamer. De matrassen stonden overdag tegen de muur.” „De wijk was van óns”, zegt John. Tegenwoordig wonen er „yuppen”. „Die betalen hoge huren, wonen hier een paar jaar en kopen dan een huis ergens anders. En dan zijn ze weg.”

Gemoedelijker

Erg, vindt hij dat. „Sommigen zeggen je niet eens gedag. Vroeger was alles gemoedelijker. Je had de paardenstallen van de trouwkoetsverhuur op de hoek, de koekfabriek van Stereo aan de overkant, een ijsmakerij in de straat.” In de zomer jatte hij peren uit de kloostertuin achter het pand aan de Gaffelstraat 1-3 waarin nu de Aktiegroep Oude Westen zit. „Als de nonnen mij betrapten, zeiden ze dat ik het niet meer mocht doen. Daarna gaven ze me een zak peren mee. Ontzettend lief.”

De tijd van oproer zoals in de jaren ‘70 is lang voorbij, zegt voormalig actievoerder Huiskens, die nog steeds in het Oude Westen woont en betrokken is bij de Aktiegroep. „De woningnood en armoede in het Oude Westen was groot. Bovendien was er een heroïneprobleem. Na de onafhankelijkheid van Suriname [1975, red.] kwamen de Surinamers naar Nederland, en namen ze heroïne mee naar Rotterdam. Die verkochten ze op de West-Kruiskade en Centraal Station, bij Perron Nul. Het was dan ook wel handig om in de buurt te wonen. In het Oude Westen dus.”

De Aktiegroep Oude Westen streefde naar stadsvernieuwing: moderne woningen voor de arbeiders die er al woonden. Ze werkten samen met de gemeente omdat voor elkaar te krijgen. Die wilde de drugs de wijk uit en kocht gedurende twee decennia straat voor straat panden op van huisjesmelkers die hun huizen lieten verpauperen en overbewonen. In de plaats kwamen er woonblokken voor gezinnen. „We dachten helemaal niet na over het uiterlijk van die blokken”, zegt Huiskens, die als bouwkundige in de projectgroep van de Aktiegroep, bewoners en de gemeente zat. Vandaar die van kleur verschoten trespa platen op de gevels.

Dat Odeon nu tegen de vlakte gaat zonder dat er protest klinkt, markeert het einde van een tijdperk, beamen zowel Huiskens als actievoerders en bewoners van het eerste uur John en Sjaan. „Zo’n armoede als toen, dat zie je nu nergens meer in de wijk.”

Geen subsidie meer

In 2017 stopte de gemeente haar jaarlijkse subsidie van twee ton aan de Aktiegroep Oude Westen. Die moet nu zelf de 35.000 euro voor huur en energie voor het pand aan de Gaffelstraat 1-3 (eigendom van de gemeente Rotterdam) zien op te hoesten. Die wil het verkopen, bevestigt een woordvoerder van de gemeente. „Wij zijn als Aktiegroep in gesprek met investeerders zoals projectontwikkelaar Arcadis om het te kopen”, zegt Huiskens. Voor activiteiten zoals de bijna gratis huiswerkklas voor buurtkinderen de jeugdbieb werven ze fondsen bij bijvoorbeeld Stichting Doen en Stichting Bevordering van Volkskracht. Voor het betalen van de huur teren ze op „een bruidschat” van 170.000 euro die ze kregen van de gemeente. „Die is nog niet op”, zegt Huiskens. Dat de Aktiegroep geen bestaansrecht meer heeft in deze nieuwe tijd , is niet waar, zegt hij. „We leiden energiecoaches op die de wijk ingaan en de transitie voor iedereen toegankelijk maken. Bijvoorbeeld door de gezamenlijke inkoop van zonnepanelen. Iedereen kan meedoen. Wie weinig geld heeft, investeert een beetje. De energietransitie is net als de stadsvernieuwing een project dat decennia zal duren en voor arme mensen moeilijk is. We zijn nog lang nodig.”

Of dat lukt, hangt af van de wil van de gemeente om het pand aan de Aktiegroep te gunnen, en het resultaat van de fondsenwerving door de Aktiegroep. „We weten niet hoe het afloopt”, zegt Huiskens. „We moeten onszelf komende jaren opnieuw uitvinden.”