Na drie maanden rellen grijpt leger van Soedan in

Machtsstrijd Donderdag pleegde het leger, aangemoedigd door betogers tegen president Bashir, een coup.

Legervoertuigen in de straten van de Soedanese hoofdstad Khartoum, waar tienduizenden demonstranten de straat op gingen.
Legervoertuigen in de straten van de Soedanese hoofdstad Khartoum, waar tienduizenden demonstranten de straat op gingen. Foto AFP

Het Soedanese leger heeft donderdagochtend ingegrepen in een al drie maanden durende machtsstrijd tussen demonstranten en president Bashir. Het is donderdagochtend nog onduidelijk wie er achter de staatsgreep zit. Volgens onbevestigde berichten is Bashir afgetreden en vergadert het topechelon van de strijdkrachten, de geheime dienst en de politie over zijn opvolging. Enkele naaste medewerkers van Bashir zouden zijn gearresteerd en de president zou onder huisarrest staan.

Legerauto’s namen de straten van de hoofdstad over, bezetten de strategische bruggen over de Nijl en sloten de luchthaven. Ze lieten enkele straten open voor tienduizenden jubelende inwoners die optrokken naar het hoofdkwartier van het leger. Ook zou de zwaarbewaakte gevangenis in de hoofdstad, Kober, zijn opengebroken door de betogers.

De betogers houden sinds het weekend een sit-in bij het militaire complex om het leger te bewegen een coup te plegen. De organisatoren van de betogingen tegen Bashir willen een door een burger geleide overgangsperiode van een jaar tot er verkiezingen komen.

Er waren berichten dat Ahmed Haroun, voorzitter van de regeringspartij, is gearresteerd. Hij is, net als Bashir, door het Internationale Strafhof (ICC) in Den Haag aangeklaagd wegens vermeende oorlogsmisdaden in de westelijke regio Darfur aan het begin van de eeuw.

Soldaten uit de lagere rangen van het leger sloten zich de afgelopen dagen bij de demonstranten aan. Toen op 7 april leden van de oppermachtige veiligheidsdienst granaten en traangas gooiden en met scherp schoten op de demonstranten, beantwoordden enkele soldaten van de reguliere strijdkrachten dit vuren.

Salah Gosh, hoofd van de veiligheidsdienst, probeerde vervolgens tevergeefs een cordon rond het militaire complex aan te leggen. Ook schoten leden van de Rapid Support Forces op de betogers. Dit is een militie die voortkomt uit de Janjaweed, een beruchte gevechtsgroep die begin van de eeuw samen met het regeringsleger verantwoordelijk was voor grove schendingen van mensenrechten in Darfur. Ze zijn uiterst trouw aan Bashir, sommige van hen vechten in Jemen aan de kant van de Saoedische coalitie en in Soedan zelf worden ze ingezet bij een door de Europese Unie gefinancierde campagne om migranten naar Europa tegen te houden.

Volksopstanden

De macht van de aantallen heeft het verschil uitgemaakt. Hoewel Soedan eerder volksopstanden meemaakte, hebben de straten van Khartoum nooit zulke grote mensenmassa’s gezien. Hardnekkig bleven betogers drie maanden ageren tegen een diepgeworteld regime. In de dertig jaar aan de leiding probeerde Bashir zo’n scenario te voorkomen door het leger op te delen in verscheidene semi-autonome gevechtsgroepen. Hoge generaals mochten meeprofiteren van de grote corruptie onder Bashir en bleven hem trouw. Onder druk van de lagere rangen greep een deel van het leger donderdag alsnog in. Het gevaar bestaat nu dat dit tot onderlinge verdeeldheid binnen de strijdkrachten gaat leiden. De demonstranten zullen een voortgaande invloedrijke rol van de militairen afwijzen.

Lees ook het interview met politiek activist Solafa Saad: ‘Er vindt een revolutie plaats, slapen komt later’

Grote delen van Noord- en Noordoost-Afrika, van Algerije, via Libië tot Soedan, zijn nu in opschudding. De voortdurende betogingen in Soedan wakkerden het verzet in Algerije aan en toen daar de opstand slaagde moedigde dat weer de betogers in Soedan aan. Soedan ligt strategisch tussen zwart en bruin Afrika, tussen de Arabische en de Afrikaanse wereld. Uit Ethiopië en Eritrea komen migranten via Soedan naar Europa.

Bashir is een belangrijke onderhandelaar in het vredesproces in Zuid-Soedan. In het Midden-Oosten steunt hij de conservatieve staten onder leiding van Saoedi-Arabië, maar hij werkte in het verleden ook samen met Iran. In de beginjaren van zijn regime heulde Bashir met terroristische groepen en gaf onderdak aan Al-Qaeda-leider Bin Laden voor die naar Afghanistan vertrok.