Recensie

Recensie Boeken

Je vriendin vernederen door je vrijwillig in een kooi met mensapen op te sluiten

    • Rob van Essen

David Garnett ‘Je zou in de dierentuin opgesloten moeten worden, en tentoongesteld’, aldus een vrouw tegen haar vriend. De man laat zich inderdaad opsluiten in een amusant verhaal, met een overdosis aan minzaamheid.

Vrouw of vos werd vorig jaar Boek van de Maand bij De Wereld Draait Door, dus het is niet verwonderlijk dat nu een volgend boek van de Engelse schrijver David Garnett (1892-1981) in het Nederlands is vertaald. Ook in Een man in de dierentuin (oorspronkelijk verschenen in 1924) staat de verhouding tussen mens en dier centraal. Nu gaat het niet om een vrouw die opeens in een vos verandert, maar om een man die zich vrijwillig in een Londense dierentuin laat opsluiten, tussen de chimpansee en de orang-oetan.

Die man is John Cromartie, en hij laat zich opsluiten na een ruzie met zijn vriendin Josephine Lackett, die hem toebijt dat hij ‘de missing link’ is: ‘Je zou in de dierentuin opgesloten moeten worden, en tentoongesteld.’ En aldus geschiedt. Hij trekt veel publiek, wordt gebeten door de orang-oetan en krijgt daarna een zwarte man als buurman – een ‘raciale karikatuur’, zoals vertaler Irwan Droog in het nawoord uitlegt.

In dat nawoord doet Droog verwoede pogingen het boek in een breder kader te plaatsen (volgens hem ‘onderzoekt de auteur de liefde en de plek van de mens in de wereld’), maar zijn inspanningen zijn een beter boek waardig.

Show, don’t tell

Het probleem met Garnett is dat hij niet zo’n goede schrijver is. Hij legt te veel uit. Wanneer mensen iets zeggen, vermeldt hij daar ten overvloede nog eens bij hoe ze zich daarbij voelen, wat zinnen oplevert als: ‘“Mijn god! Wat doe je hier?” vroeg hij haar geagiteerd.’ Dat hij zijn twee hoofdpersonages ‘meneer Cromartie’ en ‘juffrouw Lackett’ noemt schept ironische afstand, die hij dan soms weer tenietdoet door ze alleen bij hun voornaam te noemen. Zo maakt hij het de lezer moeilijk om een beeld van zijn personages te vormen. En net als in Vrouw of vos kijkt Garnett nogal minzaam op die personages neer. Hij lijkt zich te amuseren met hun gedoe, schrijnend of pregnant wordt het nergens.

Met iets meer nadruk op de motivatie van de personages en iets minder minzaamheid had Een man in de dierentuin een scherp verhaal kunnen worden over een man die zijn vriendin probeert te vernederen en te veroveren door zichzelf tentoon te stellen. Nu is het een bij vlagen amusant verhaal dat zich voortsleept naar een zoet en flauw einde.